WWF / Vincent Kneefel
Vincent Kneefel
Oceanenexpert WWF
20 augustus 2020

Op zoek naar de bron van het plastic afval

Na mijn ervaringen met manta’s die rondzwommen in de Plastic Soep bij Nusa Penida en de gestikte walvishaai in Maleisië, ben ik erop gebrand de bron van al het plastic afval te vinden. Het waren zulke grote hoeveelheden plastic afval, dat het onmogelijk allemaal zwerfafval van het strand kan zijn. Om hier achter te komen reis ik naar Java, een eiland ongeveer drie keer zo groot dan Nederland, maar met maar liefst bijna tien keer zoveel inwoners.

"In de sloppenwijk is geen afvaldienst en de dichtstbijzijnde vuilnisbak is een half uur lopen"

Mijn eerste stop is Jakarta, de hoofdstad van Indonesië. Vroeg in de morgen word ik bij mijn hotel verwelkomd door het WWF-team waarmee ik op zoek ga naar de bron van plastic vervuiling. Na een lange rit die eigenlijk één lange file is, komen we aan in een gebied naast de haven van Jakarta. Aan de riviermonding ligt een kleine mangrove waar een lokale organisatie aan herstel van dit belangrijke tropische kustgebied werkt. Vanwege het gebrek aan land en de grote hoeveelheden plastic die hier aanspoelen, hebben ze besloten het plastic als ondergrond te gebruiken voor het kweken van mangroveboompjes. Het is een bizarre oplossing, maar het werkt. Ik ben nog meer onder de indruk als ik later mijn dronebeelden bekijk. Naar mijn inschatting een gebied van wel vijf voetbalvelden helemaal bezaaid met plastic! Om het plastic naar de bron te herleiden, volgen we de rivier verder stroomopwaarts. Na een uur rijden komen we een plek in de rivier tegen waar zo veel plastic samenkomt, dat de rivier verstopt is geraakt. Opnieuw vlieg ik met mijn drone om er foto’s van te maken. Terwijl ik aan het fotograferen ben, merk ik dat er in de rivier om de paar seconden nieuwe stukken afval aan komen drijven. Het gaat maar door.

"Het lukt me bijna niet om adem te halen door de stank"

Onze volgende bestemming is een sloppenwijkje in het centrum van Jakarta. Het is een labyrint van kleine steegjes en kanaaltjes. De kanalen liggen vol met afval. Het lukt me bijna niet om adem te halen door de stank. Terwijl ik foto’s aan het maken ben, hoor ik ineens vlak naast mij een grote plons. En nog een. Vanuit de ramen wordt het huishoudafval in het naastgelegen kanaaltje gegooid. Ik raak in gesprek met een van de bewoners, Mohamed, een man van in de 50 die hier al zijn hele leven woont. Hij vertelt mij hoe hij als jonge jongen in hetzelfde kanaaltje heeft gezwommen. In de loop van de jaren met een groeiende bevolking, raakte het watertje langzaam vervuild. In de afgelopen tien jaar door toenemende consumptie en het gebruik van plastic, komt er steeds meer huishoudafval in terecht. In het wijkje is geen afval ophaaldienst en de dichtstbijzijnde vuilnisbak is een half uur lopen. Daarom wordt het afval maar in het riviertje gegooid om er op die manier van af te komen. Het is niemand die hier woont kwalijk te nemen. De paradox is dat plastic een oersterk en goedkoop materiaal is om levensmiddelen in te verpakken. De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij ons als consument, maar zeker ook bij de producenten en de overheden.

2.000 miljard kilo afval

Wist je dat we met zijn allen wereldwijd jaarlijks een afvalberg van 2.000 miljard kilo produceren? Maar liefst 80% van al het plastic in de oceanen komt uit rondzwervend huishoudafval. De andere 20% is toe te schrijven aan het illegaal dumpen en mis-managen van afval. Door het gebrek aan gedegen afvalmanagement en de toename van de wereldbevolking en consumptie, zal de hoeveelheid plastic in de oceanen de komende tien jaar verdubbelen als we niks veranderen. Dit alles wordt nog zichtbaarder als ik naar Muncar, in het oosten van Java, afreis. Muncar heeft iets meer dan 100.000 inwoners, maar ook hier zijn amper afvalophaaldiensten. Een van de stranden die ik bezoek ligt zo vol met plastic, dat de ondergrond op en neer veert. Een deel van het strand staat in brand; een bewoonster heeft het aangestoken zodat het plastic bij vloed niet in haar tuin spoelt. Het is een ontnuchterende ervaring; we gaan onze prachtige oceanen alleen van al het plastic redden als we dit kunnen stoppen. En dat kunnen we! Bij WWF blijven we altijd optimistisch. In mijn vierde en laatste artikel zal ik toelichten hoe we dit grote en complexe probleem met z’n allen op kunnen lossen zodat er geen plastic meer in de oceanen belandt.

Met dank aan duiken.nl

Blijf op de hoogte

Ontvang inspiratie, duurzame tips, het laatste natuurnieuws van WWF én 10% korting in onze duurzame webshop (ca. 2 mails per maand).