RWS Beeldbank

Dubbele dijken: hoe meer dijken hoe beter? SPRAAKWATER

Verslag van het derde webinar van de WWF Spraakwater reeks. 

Bekijk de video's

Nederland staat voor grote opgaven. Klimaatverandering leidt de komende decennia tot zeespiegelstijging, hogere piekafvoeren op de grote rivieren en langere periodes van droogte. COVID-19 heeft grote gevolgen voor ons sociale leven en de economie. En onze bijzondere deltanatuur, die van internationale betekenis is, wordt nog altijd bedreigd. Op korte termijn zijn slimme bestuurlijke keuzes voor de toekomst nodig. In de webinar reeks WWF Spraakwater praten we hierover met experts. 

Eén van deze keuzes gaat over waterveiligheid in ons delta en waddengebied bij een stijgende zeespiegel en een dalende bodem. We kunnen traditioneel onze dijken versterken en verhogen. Maar wie wil er dan nog wonen? Of we kunnen meer dijken aanleggen: dubbele dijken met daartussen een wisselpolder die meegroeit met de zee en kansen biedt voor recreatie, economie en deltanatuur. Hoe werken deze dubbele dijken? Hoe veilig zijn ze eigenlijk? En dragen ze echt bij aan een leefbaarder Nederland? 

In onderstaande presentatie vertelt Bas Roels (programma manager delta en rivieren Wereld Natuur Fonds) over de dubbele dijken en de kansen die het voor Nederland kan bieden. Lees ook de verdiepende publicatie over dit onderwerp op Flows platform en het NIOZ rapport over dubbele dijken.

PRESENTATIE VAN BAS ROELS

In het gesprek met Marjolijn Haasnoot (Senior onderzoeker klimaat en water Deltares) en Jeroen Aerts (Afdelingshoofd klimaat en water risico VU IVM Amsterdam) hoort u dat er breed kansen gezien worden maar dat nader onderzoek en maatschappelijke dialoog over dit gevoelige thema noodzakelijk zijn. Van de ruim 125 deelnemers vind 93% dat ook. WWF en zo’n twintig andere partijen deden ook een oproep hiertoe aan het deltaprogramma.

IN GESPREK MET MARJOLIJN HAASNOOT en JEROEN AERTS

Vragen & antwoorden

Tijdens het webinar zijn meerdere vragen gesteld, die niet allemaal tijdens het webinar door de panelisten konden worden beantwoord. Hieronder vind je de verschillende onderwerpen terug en onze antwoorden daarop.

Is er overal voldoende slib om dubbele dijken met wisselpolders ook voldoende snel op te laten slibben en vindt er geen versnelde erosie plaats dan van de nu al aanwezige platen?

Er is niet overal voldoende slib in het water om voldoende snelle opslibbing te krijgen die met of sneller dan de zeespiegelstijging plus bodemdaling gaat. Dat is natuurlijk ook afhankelijk van het tempo van zeespiegelstijging. Tot zo’n 2 meter einde deze eeuw lijkt grofweg haalbaar in slib rijke systemen zoals Eems, oostelijke Waddenzee en Westerschelde. Op andere plekken minder, daar zullen we dan iets aanvullends moeten doen net als we aan onze zandige kust kunstmatig zand opbrengen. Dat kan met slibmotoren van baggerslib bijvoorbeeld. Of door te kijken hoe dubbele dijken ook van waarde kunnen zijn zonder dat ze tot boven gemiddeld hoogwater opslibben, want ook dan werkt het als waterkering bijvoorbeeld. Aanvullend speelt dat het vanuit natuurperspectief ongewenst is als de al bestaande platen negatief beïnvloed worden als er grootschalig dubbele dijken worden aangelegd. Dat moet nader onderzocht worden en voorkomen worden. Overigens is het zo dat om de huidige platen en gorzen/kwelders te behouden met zeespiegelstijging een sedimentstrategie sowieso onontbeerlijk lijkt.

Hoe zit het met maatschappelijk en politiek draagvlak voor dubbele dijken in agrarische kring?

Dubbele dijken dragen ook bij aan het oplossen van problemen in de landbouw die alleen maar erger worden zoals verzilting en verslechterende bodemstructuur. Het zou kunnen bijdragen aan nieuwe kansen voor de bedrijfsvoering. Maar dat moet de doelgroep ook zo ervaren. Hier zou een dialoog over gevoerd moeten worden. En er is natuurlijk ook veel te zeggen nog over grondeigendom, die kan ook ongewijzigd blijven, dat er pacht voor betaald wordt door waterbeheerder en gebruiker zoals kokkelteler. En er is natuurlijk ook gewoon grondmobiliteit die benut kan worden door de overheid, alle grond hoeft ook niet morgen beschikbaar te zijn. De boer als held werd in de chat gesuggereerd: farming for the future - door nu land op te geven de toekomst van de landbouw (en de bewoners) in het gebied veilig stellen.

Dubbele dijken en het Haringvliet is dat een mogelijkheid?

Zeker kan dat al zal er weinig opslibbing plaatsvinden maar wel iets. Met het herstellen van getij op het Haringvliet kan dat wel significant verbeteren en relevant worden. Tot die tijd is waterberging bij stormopzet en gesloten kering een belangrijke functie die dubbele dijken kunnen vervullen in het Haringvliet. Met de gebiedsontwikkeling Leenheerenpolder in de Hoeksche Waard wordt in feite ook een dubbele dijk systeem aangelegd. Er wordt gekeken of hier ook metingen/experimenten gedaan kunnen worden. Er start ook een Living lab die gaat kijken neer nuttige toepassing van gebaggerd sediment, mits schoon, in de Rijnmond.

Waarom zijn er pilots nodig en wat behelzen die dan?

Ondanks wat veel gezegd wordt zijn er in Holwerd en langs Eems nog geen functioneren binnendijkse gebieden in verbinding met Waddenzee/Eems, die zijn nog in ontwikkeling. Hier worden dan ook nog geen data gegenereerd. Op een paar andere plekken wel. De crux is dat dit geïntensiveerd zou kunnen worden om versneld goede data en ervaringen te genereren en die data en ervaringen die er al zijn breder te delen en benutten. Lerend implementeren zou ook een goed passende strategie kunnen zijn gezien de implementatietermijn van minimaal enkele decennia. Het gaat dan om meten, experimenteren met ontwerp, aanleg, opslibbing, beheer en onderhoud kering en natuur, teelten en aquacultuur en recreatieve ontsluiting en benutting. Tegelijk bieden de pilots en lerend implementeren plekken een stimulerende omgeving om maatschappelijk debat te voeren en te stimuleren. Het wordt dan concreter en praktisch.

Moeten dubbele dijken niet buitendijks/zeewaarts worden aangelegd?

Dat zou in theorie wel kunnen alleen liggen er op veel plekken diepe geulen voor de zeedijk waardoor dat zeer kostbaar zou worden. Ook moet rekening gehouden worden met de getijdenamplitude die daarmee in de smallere bekken zal toenemen en daarmee de veiligheidsopgave groter zal maken.

Updates & meer informatie

Webinar SpraakWater: Hoogwaterveiligheid en rivierbossen

Voor herstel van de Nederlandse bijzondere riviernatuur zijn duizenden hectaren extra ooibos nodig. De natuur- en waterveiligheidssector moeten samen op zoek naar kansen om bestaande overruimte te benutten en extra ruimte voor de rivier te creëren.
Meer info
Brent Stirton / Getty Images

Meer dan 260.000 kilometer vrij stromende rivieren in gevaar door waterkrachtcentrales

Een nieuw onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Global Sustainability stelt voor het eerst vast dat meer dan 260.000 kilometer vrij stromende rivieren gevaar lopen door de plannen voor nieuwe waterkrachtcentrales. Iconische rivieren zoals de Amazone, Congo en Salween worden opgeknipt door deze ontwikkelingen.
Meer info
Twan Teunissen ARK Natuurontwikkeling

Maak véél meer ruimte voor het water met natuurontwikkeling, dat verdient zich dubbel en dwars terug!

Klimaatverandering met hevigere regenbuien, hogere afvoeren in de rivieren en stijgende zeespiegel. We zagen vorige week de gevolgen hiervan in Nederland, Duitsland en België. Nederland wapent zich ook wel tegen deze toenemende dreigingen. Maar doen we dat wel genoeg?
Meer info
DeFotoblogger / Maico Barneveld

Natuurorganisaties waarschuwen: laatste kans voor halen Europese waterdoelen

Landelijke natuurorganisaties maken zich ernstig zorgen over kwaliteit én kwantiteit van het Nederlandse oppervlakte- en grondwater. Volgens internationale afspraken (Kaderrichtlijn Water) moet het Nederlandse water in 2027 schoon en gezond zijn. Dat gaat met het huidige beleid en tempo van uitvoeren niet lukken volgens de organisaties.
Meer info
Maico van Barneveld - DeFotoblogger.nl

Maak natuur bondgenoot

Deze week schreef demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen in een brief aan de Tweede Kamer dat wat haar betreft ‘ruimtelijke kwaliteit’ en de ‘wateropgave’ meer met elkaar verbonden moeten worden. Dit signaal komt wat mij betreft geen dag te vroeg.
Meer info

WWF-rapport concludeert: enorm potentieel voor rivierherstel door het verwijderen van barrières in Europa en Nederland

Europese rivieren staan vol met meer dan een miljoen barrières. Het gaat hierbij om barrières zoals dammen en stuwen die blokkades vormen voor migrerende vissen zoals zalm en steur. Uit een nieuwe studie van het Wereld Natuur Fonds blijkt dat als de onderzochte barrières met een goede potentie voor natuurherstel worden weggehaald, er bijna 50.000 kilometer aan rivieren in Europa weer vrij stromend worden. Ook in Nederland zijn mogelijkheden voor rivierherstel. Het rapport ‘The potential of barrier removal to reconnect Europe’s rivers’ analyseert een steekproef van 30.000 barrières, zoals dammen en stuwen, op grote en middelgrote rivieren in Europa en beoordeelt hun potentieel om rivieren weer met elkaar te verbinden.
Meer info