Mauri Rautkari / WWF
14 april 2020

Het coronavirus: hoe bossen de bron én oplossing zijn

‘s Werelds oudste bossen: ze vormen het hart van de natuur en herbergen miljoenen soorten. Het grootste deel van deze diversiteit is onbekend en microscopisch klein. Voor een bioloog vormen deze oude bossen natuurlijke schatten, waar nog ontelbare nieuwe soorten te ontdekken zijn. Voor een epidemioloog vormen ze een mogelijke bron van nieuwe en gevaarlijke ziekteverwekkers. Biodiversiteit gaat namelijk niet alleen over de schattige of mooie dieren.

Balans in het bos

Deze bosrijke plekken zijn onmisbaar vanwege hun culturele, medicinale (sommige van onze sterkste antibiotica komen ervandaan) en economische waarde. Daarnaast leven er ontelbare onbekende en microscopisch kleine soorten, bacteriën en virussen. Gelukkig zorgt juist die diversiteit ervoor dat virussen en bacteriën in toom worden gehouden en worden uitbraken voorkomen. Deze ziekteverwekkers kunnen ontsnappen en voor problemen bij mensen zorgen wanneer de natuurlijke diversiteit verloren gaat - en deze organismen in aanraking komen met nieuwe gastheren zoals mensen of vee - of wanneer hun ecosysteem verstoord wordt.

De opkomst van ziekteverwekkers uit deze gebieden en de overstap naar mensen kan worden onderverdeeld in drie risico’s1:

  1. Gevaar: zijn er dieren ziek, of gaan ze dood? Zo ja, waar?
  2. Blootstelling: is er een toename aan contact tussen mensen en wilde dieren, die kan leiden tot een verhoogde blootstelling aan nieuwe ziekteverwekkers?
  3. Gevoeligheid: zijn er diersoorten waarvan de ziekteverwekkers makkelijker op mensen kunnen worden overgedragen, of menselijke situaties die het immuunsysteem verzwakken?

Minder bos, meer ziekten

Het verlies en de degradatie van bossen vormen sowieso een grote bedreiging voor de gezondheid, het klimaat, veiligheid en economische groei. Onderzoek laat zien dat de opkomst van nieuwe ziekten sterk toeneemt in tropische, biodiverse en oude bossen2 waar zich grote veranderingen in landgebruik voordoen. Als landschappen veranderen en natuurlijke gebieden worden vernietigd, gedegradeerd of aangepast voor menselijke doeleinden, dan verhoogt dit het risico op uitbraken:

  1. Wilde dieren wiens leefgebied wordt aangetast, worden gedwongen om met meer dieren op een kleiner oppervlak te leven. Deze grotere populatiedichtheid vormt een gevaar: de ziekte kan zich makkelijker verspreiden onder deze dieren;
  2. Wanneer land ontbost wordt, leven er meer mensen dichter bij wilde dieren of de dragers van ziekten, zoals muggen, waardoor ze worden blootgesteld aan nieuwe ziekteverwekkers. Deze gemeenschappen liggen vaak in afgelegen gebieden, die toegankelijk werden door nieuwe wegen. Zij zijn afhankelijk van de jacht voor hun levensonderhoud;
  3. De gevoeligheid van mensen voor nieuwe ziektes neemt toe, omdat veel dragers - zoals knaagdieren, vleermuizen en vee - floreren in de nabijheid van mensen. Daarnaast wordt de gevoeligheid van de gemeenschappen voor ziekten versterkt door andere gevolgen van ontbossing, zoals armoede, ondervoeding en slechte bodem-, water- en luchtkwaliteit.

Meer natuur, minder risico’s

Wetenschappers uiten al langer hun zorgen over de omstandigheden die uitbraken zoals COVID-19 mogelijk maken. Om het risico op een volgend corona-virus te verminderen, is het noodzakelijk om natuurbehoud en volksgezondheid te verbinden, bossen te behouden, herstellen en beschermen, en te begrijpen welke impact ruimtelijke ordening heeft op de natuur. Gebeurt dat niet, dan moeten we ons voorbereiden op een nieuwe pandemie.

Wil jij meehelpen het risico op een nieuwe virusuitbraak te verkleinen? Geef dan je stem voor onze planeet en teken Voice for our Planet.

 

¹ Hosseini, P.R., Mills, J.N., Prieur-Richard, A.-H., Ezenwa, V.O., Bailly, X., Rizzoli, A., et al. (2017). Does the impact of biodiversity differ between emerging and endemic pathogens? The need to separate the concepts of hazard and risk. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 372, 20160129. 

² Allen, T., Murray, K.A., Zambrana-Torrelio, C., Morse, S.S., Rondinini, C., Marco, M.D., et al. (2017). Global hotspots and correlates of emerging zoonotic diseases. Nat Commun, 8, 1–10.

Gerelateerde artikelen

Dit is de impact van de coronacrisis op rangers

Op Internationale Ranger Dag - 31 juli - eren we de mannen en vrouwen die onze kwetsbare natuur, dag en nacht, beschermen. Zij zijn de eersten die pandemieën helpen voorkomen door stroperij en ontbossing tegen te gaan.
Meer info

Wat als de toeristen wegblijven

Het wegvallen van toeristische inkomsten door de lockdowns is voor mensen in lokale gemeenschappen die afhankelijk zijn van ecotoerisme een enorme dreun. De op wildlife gebaseerde toerismesector levert een zeer grote bijdrage aan de verlichting van armoede en aan het behoud van biodiversiteit. Door de coronacrisis is het risico groot dat veel van wat in de afgelopen tientallen jaren voor de natuur en mensen is bereikt, verloren gaat door toename van de armoede en illegale activiteiten.
Meer info

Schubdier in China krijgt betere bescherming

Eind vorige week kondigde de Chinese regering aan dat de bescherming van het Chinese schubdier strenger wordt. Het schubdier, of pangolin, is het meest illegaal verhandelde zoogdier ter wereld en heeft deze strengere bescherming hard nodig. De beslissing komt op een moment dat de wereldwijde COVID-19-pandemie scherp in beeld heeft gebracht welke risico’s kleven aan het consumeren van pangolins en andere wilde dieren, die vaak op illegale en ongereguleerde markten worden verkocht.
Meer info

WWF Actieagenda: COVID-19 pandemie is wake-up call voor beleidsmakers

De COVID-19 pandemie is een wake-up call voor politici en beleidsmakers van onze dramatische manier van omgaan met de natuur. Nu is het moment om kwetsbare natuurgebieden beter te beschermen, de illegale en niet-gecontroleerde handel in wilde dieren te stoppen, het evenwicht in natuur te herstellen en klimaatverandering tegen te gaan
Meer info

Voorkom pandemieën: 300 experts roepen op om illegale dierenhandel te stoppen

Wereldwijd hebben al 300 gezondheids- en dierenwetenschappers, experts en maatschappelijke organisaties de open brief ondertekend die de WHO en politici oproept om zo snel mogelijk illegale dierenhandel te stoppen en risicovolle markten te sluiten. Hiermee wordt de kans op een volgende pandemie aanzienlijk verkleind. Ook Nederlandse experts tekenen de oproep.
Meer info

Blijf op de hoogte

Ontvang inspiratie, duurzame tips, het laatste natuurnieuws van WWF én 10% korting in onze duurzame webshop (ca. 2 mails per maand).