naturepl.com / SCOTLAND: The Big Picture / WWF

De kleinste walvis van de Noordzee

Vissersnetten en een rumoerige, vervuilde oceaan maken het leven van de bruinvis moeilijk.

  • Hij is niet bruin en ook geen vis
  • Naar schatting leeft ongeveer de helft van alle gewone bruinvissen ter wereld in de Noordzee

De bruinvis

De bruinvis is eigenlijk geen vis. Het is, net als andere walvisachtigen, een zoogdier dat in de zee leeft en boven komt om adem te halen. De gewone bruinvis wordt veel gezien in onze Nederlandse wateren. Je kan ze tegenkomen in de Noordzee, Waddenzee en ook in de Oosterschelde. Deze dieren zijn zich niet van grenzen bewust. Ze houden ervan om in koudere kustzeeën te zwemmen en zijn dan ook te vinden in bijna alle zeeën en kustgebieden op het Noordelijk halfrond.

Bruinvissen zijn relatief kleine walvisachtigen. Ze worden tussen de 1.40 en 1.90 meter lang. Dit lijkt groot, maar in vergelijking met de blauwe vinvis (de grootste walvis) valt dit wel mee; deze kan wel 30 meter lang worden. Bruinvissen zijn stevig gebouwd en hebben een stompe snuit. Op hun rug hebben ze een vin van ongeveer 15 centimeter, deze zie je goed wanneer ze naar de oppervlakte komen om adem te halen. In tegenstelling tot hun naam hebben bruinvissen een grijsachtige tot zwarte kleur met een witte buik.

Hun favoriete prooidieren zijn vissen van ongeveer 30 centimeter lang, zoals haring en kabeljauw. Jonge dieren eten meer kleinere bodemvissen zoals grondels. Om goed warm te blijven in het koude water moeten bruinvissen veel eten; bijna 10% van hun lichaamsgewicht per dag. Ze zijn dan zo’n 16 uur per dag bezig met jagen en het zoeken naar eten. Bruinvissen gaan zigzaggend door het water om hun prooi te vangen. Ze jagen regelmatig alleen, maar tijdens de jacht zijn moeder en jong wel vaak samen. Het kalfje volgt zijn moeder op de voet zodat het makkelijk melk kan drinken.

Frank Zanderink / Stichting Rugvin

Bruinvissen zal je niet zo snel uit het water zien springen zoals dolfijnen dat vaak doen. Behalve wanneer een mannetje wil paren met een vrouwtje! Dan zwemt hij soms zo snel naar haar toe dat hij uit het water springt.

Wat is er aan de hand?

Lang geleden werd er door de mens gejaagd op de bruinvis. Velen vonden dit dier ongeschikt voor consumptie, maar waren vooral geïnteresseerd in de olie en vetten. Tegenwoordig wordt er niet meer doelgericht gejaagd op de bruinvis, maar het gevaar dat visserij met zich meebrengt is nog niet geweken. Bruinvissen komen vaak onbedoeld vast te zitten in netten en lijnen van vissers. Ze kunnen hier niet meer uit los komen en verdrinken. Dit wordt ook wel ‘bijvangst’ genoemd, omdat de vissers eigenlijk naar andere vissen op zoek zijn. Ook is er door overbevissing minder vis beschikbaar.

De oceanen zijn de laatste decennia ook erg veranderd. Scheepvaart is toegenomen, wat ook wat problemen met zich heeft meegebracht. De herrie die deze schepen onder water veroorzaken, kan de dieren in de war brengen. De dieren vinden hun weg, hun voedsel en hun partner via geluid (echolocatie). Teveel herrie is dus ook gevaarlijk voor de dieren omdat zij hun voedsel niet meer kunnen vinden en zich niet meer kunnen voortplanten. Bruinvissen zwemmen in relatief ondiep water, wat de kans op botsingen met schepen vergroot. Oceanen zijn naast geluidsvervuiling ook vervuild met (plastic) afval. Veel van dit afval vergaat niet en blijft jarenlang in de zee drijven. Bruinvissen kunnen hierin verstrikt raken of dit per ongeluk opeten en erin stikken.

Waarom is het belangrijk om de bruinvis te beschermen?

De bruinvis speelt een cruciale rol in het onderwaterleven van onze wateren. Als roofdier zorgt hij ervoor dat de aantallen vis in stand worden gehouden. Ook wordt hij zelf wel eens opgegeten door grotere roofdieren, zoals orka’s of grijze zeehonden. Zo blijft er een balans in de zee.

In de Noordzee wordt de gewone bruinvis nog niet bedreigd in zijn voortbestaan. Er zijn nog zo’n 700.000 gewone bruinvissen, ongeveer de helft daarvan leeft in de Noordzee. De Noordzee is dus erg belangrijk voor de bruinvis! Het is daarom van belang dat we het leefgebied van dit dier beschermen, zodat onze kleinste walvis en onze Noordzee gezond blijven. In de Baltische zee is de gewone bruinvis er slechter aan toe, daar leven naar schatting nog maar zo’n 500 dieren.

naturepl.com / Florian Graner / WWF

Waardoor wordt de bruinvis bedreigd?

  • 1

    Onderwatergeluid

    Geluidsverstoring van schepen heeft een negatieve invloed op zeezoogdieren. Herrie en geluid dat constant aanwezig is, kan bruinvissen storen in hun gedrag en hun communicatie verslechteren. De dieren zijn afhankelijk van geluid voor het vinden van partners en voedsel. Ze gebruiken geluid ook om zich te oriënteren, maar door het extra geluid is dit moeilijker en zijn er vaker aanvaringen tussen boten en bruinvissen. Onderzoek op gestrande bruinvissen toonde aan dat er dieren aanspoelen met lichamelijke verwondingen.

  • 2

    Gevangen in netten

    Regelmatig komen bruinvissen vast te zitten in de netten van vissers. Dit kan gebeuren wanneer er wordt gevist naar andere vis, maar ook door achtergebleven netten. Er blijven veel gebruikte netten in de zee liggen, deze worden ook wel ‘spooknetten’ genoemd.

Wat doet WWF?

WWF voert een actieve lobby in Nederland en binnen de EU voor betere bescherming van de Noordzeenatuur en daarmee ook belangrijke leefgebieden voor bruinvissen. Verder zetten we ons in voor strengere geluidsnormen om het onderwatergeluid, waar walvisachtigen zoals bruinvissen veel last van hebben, te verminderen (denk aan hei-activiteiten voor windmolenparken). Ook werken we aan visserijmaatregelen zoals controles op bijvangst. Daarnaast steunen we het werk van Stichting Rugvin zoals hun tellingen en overige onderzoeken, want hoe meer we weten over de bruinvis, hoe beter we het dier kunnen beschermen. Stichting Rugvin zorgt ook voor meer publieksaandacht voor de bruinvis via hun eigen communicatie en via Studio Bruinvis bij het havenhoofd van Zierikzee, waar je naar hartenlust bruinvissen kunt zien én horen.

Lees hier een onderzoeksrapport uit 2020 over de bruinvis (in samenwerking met Stichting Rugvin)

Bruinvissen zelf spotten?

Aan de Noorzeekustlijn staan de volgende locaties bekend als de 'betere plekken' om bruinvissen te spotten:

  1. Vanaf de veerboot van Den Helder naar Texel in het Marsdiep
  2. Bij de Stevin sluizen van Den Oever (Afsluitdijk)
  3. Op de pier bij IJmuiden
  4. Op de pier van Scheveningen
  5. Op het strand van Hoek van Holland
  6. Bij de ingang naar de Nieuwe Waterweg bij de tweede Maasvlakte
  7. De Oosterschelde

Probeer zo hoog mogelijk te staan en neem een verrekijker mee. Ook maak je een goede kans vanaf de veerboten vanuit Hoek van Holland, IJmuiden of Rotterdam naar Engeland. Vanaf deze heb je vaak een goed zicht. De aantallen bruinvissen in Nederlandse Noordzee zijn het hoogst in het voorjaar.

 

Meer weten?

Walvissoorten
Walvissoorten
Lees meer over de verwanten van de bruinvis, zoals bijvoorbeeld de bultrug.
Noordzee
Noordzee
Lees meer over de onderwaterwereld van Nederland.

Gerelateerde artikelen

Dag van de Noordzee: WWF pleit voor serieuze aanpak herrie onder water

Sinds de Corona-lockdown is het ook op de Noordzee, een van de drukste zeeën ter wereld, aanzienlijk rustiger. Er is minder scheepvaart, visserij, toerisme en industrie, waar vooral het onderwater leven van profiteert. Een diersoort die daar nu wel bij vaart is de bruinvis, een kleine walvis die vooral in de Noordzee leeft. Nu er minder verstoringen zijn laten groepjes bruinvissen zich veel vaker zien.
Meer info

Verslag uit de diepte van de Noordzee

Het nieuwe monitoringrapport van de oesterbanken bij de Borkumse Stenen toont de veelbelovende resultaten van de onderzoeksexpeditie van september 2019. Ooit werd 30% van de bodem van het Nederlandse deel van de Noordzee bedekt met schelpdierbanken. Dat zijn banken gevormd door schelpdieren zoals platte oesters en mosselen. Deze banken vormen riffen die vergelijkbaar zijn met koraalriffen. Ze zorgen voor voedsel en schuilplekken voor zeedieren en ze filteren het zeewater en beschermen de kust.
Meer info

Een akkoord voor de Noordzee: winst voor de natuur

Vandaag is het Noordzeeakkoord gepresenteerd. De visserij, energiesector, overheid en natuurorganisaties hebben ruim een jaar gewerkt aan een pakket afspraken hoe de Noordzee te gebruiken en in te richten. De Noordzee is een van de meest intensief gebruikte zeeën waardoor de natuur achterop is geraakt.
Meer info

Laatste roggen uitgezet in de Noordzee op Dierendag

Op 4 oktober worden de laatste zeventien gemerkte roggen uitgezet in de Noordzee. De uitzet is onderdeel van het project “Haaien en roggen terug in de Noordzee”. Hiermee wordt belangrijke informatie opgehaald die bij moet dragen aan betere bescherming van haaien en roggen in Nederlandse wateren.
Meer info

Voor het eerst baby-oesters in de Noordzee

De oesters die vorig jaar zijn uitgezet op de Borkumse Stenen, ten noorden van Schiermonnikoog, hebben nakomelingen gekregen!
Meer info

Nog steeds 800 ton afval in Waddenzee na containerramp MSC Zoe

Ruim acht maanden na het overboord slaan van 342 zeecontainers van containerschip MSC Zoe, ligt er nog steeds 800.000 kg afval in de zee boven de Waddeneilanden. Een negendaagse duikexpeditie op de Noordzee van Stichting Duik de Noordzee Schoon bracht ook woensdag weer bergen afval van het schip naar boven.
Meer info
F. Bassemayousse / WWF France

Wat kan ik doen?

De natuur heeft jouw hulp nodig

Word donateur

Help mee door de natuur structureel met ons te beschermen voor een vast bedrag per maand. Samen kunnen we werken aan een prachtige wereld vól natuur!