22 maart 2021

Rotterdamse onderwaternatuur gedijt bij meer aandacht

In Rotterdam kan nog veel meer worden gedaan om de natuur onder water een boost te geven, zo blijkt uit een nieuwe studie in opdracht van de gemeente Rotterdam, Rijkswaterstaat, Wereld Natuur Fonds en ARK Natuurontwikkeling. Doordat de Nieuwe Maas en de zee elkaar ontmoeten in deze havenstad, is Rotterdam een essentieel gebied voor trekvissen zoals de zalm, schelpdieren en bijzondere waterplanten. Met een keur aan soms kleine maatregelen kunnen we deze soorten nog meer de ruimte geven.

Rotterdam: een wereldstad die niet alleen bijzonder is door zijn prachtige Erasmusbrug en bedrijvige haven, maar ook doordat hij midden in een delta ligt. De Nieuwe Maas staat in Rotterdam rechtstreeks in verbinding met de Noordzee. Deze voor Europa unieke rechtstreekse overgang tussen rivier en zee, zorgt voor bijzondere natuurverschijnselen als eb en vloed en overgangen van zoet rivierwater naar zout zeewater.

Rotterdam, Rijkswaterstaat, ARK en WWF-NL zetten in op het aantrekkelijker en natuurlijker maken van de oevers van de Rotterdamse rivieren en het vergroten van de biodiversiteit. De Rotterdammers kunnen zo weer kennismaken met de bijzondere verschijnselen van eb en vloed en de overgangen van zoet naar zout. Deze ambities komen samen in het programma ‘Rivier als Getijdenpark’, dat in 2015 is gestart. Dit heeft nieuwe getijdeparken opgeleverd aan de Nieuwe Maas en de Nieuwe Waterweg. Middenin en dicht bij de stad kunnen bewoners nu de deltanatuur ervaren: struinen over de oevers en vogels spotten tussen het riet.

Meer onderwaternatuur door natuurlijke oplossingen

De aandacht bij het ontwerpen en inrichten van getijdeparken ging vaak uit naar de oevers boven water; die zijn nu eenmaal het meest zichtbaar voor mensen. De samenwerkende partijen willen nu de aandacht verleggen naar wat er onder de waterspiegel allemaal kan. Ook is er zelfs met kleine maatregelen nog veel extra winst te behalen. Daarom hebben de Gemeente Rotterdam, Rijkswaterstaat, WWF-NL en ARK aan het adviesbureau OAK consultants gevraagd ook eens in de onderwaterwereld te duiken en te komen met mooie oplossingen om de Rotterdamse onderwaternatuur wilder, spannender en rijker te maken.

Uit de studie ‘Onderwaternatuur Rotterdam’ blijkt dat de grootste klappers gemaakt kunnen worden als in de ontwerpen van nieuwe getijdenoevers zo veel mogelijk gewerkt wordt met natuurlijke oplossingen. De aanleg van natuurvriendelijke oevers, het verwijderen van harde kades of het simpelweg stoppen met baggeren maken dat de natuur de vrije ruimte krijgt om zich te ontwikkelen, op de manier die háár zint. Juist omdat de natuur dynamisch is, ontstaat dan een grote diversiteit aan leefgebieden. De kracht van getij zorgt voor uitschuring van geulen, waar vogels naar schelpdieren kunnen wroeten. Op dode bomen in het water vestigen zich filterende schelpdiertjes waarachter luwe zones ontstaan waar vissen kunnen schuilen. Het getijdenpark Eiland van Brienenoord is hiervan een recent voorbeeld. Hier wordt momenteel gewerkt aan de aanleg van nieuwe natuurvriendelijke oevers en zijn bijvoorbeeld dode bomen ingezet voor een levendiger onderwaternatuur.



Figuur 1. Voorbeeld van een zachte oever met rivierhout. Bron: OAK en Smartland


Structuur en diepte voor meer vissen en planten

Op veel plekken is er geen mogelijkheid is voor het verzachten van oevers, bijvoorbeeld omdat de oevers hard moeten blijven voor het aanleggen van schepen. Daar is een keur aan andere oplossingen mogelijk, zelfs als er weinig ruimte beschikbaar is. Het aanbrengen of laten ontstaan van meer structuur - bijvoorbeeld door middel van poreuze stenen of touwen - levert bijvoorbeeld meteen veel op. Onderwatersoorten vinden er hun voedsel en gebruiken deze structuren als hechtingsplaats en schuilplaats.
Ook het aanbrengen van meer variatie in diepte op de bodem levert leefgebied voor een groter aantal soorten vissen en planten. Door bijvoorbeeld op enige afstand van een stenen, rechte kade een onderwaterrif te plaatsen en de tussenruimte aan te vullen met zand ontstaat er een ondiepe oever. Hier kunnen dan onderwaterplanten gaan groeien. Voor allerlei plekken aan de rivier en in de havenbekkens zijn in de studie op die manier oplossingen omschreven.



Figuur 2: Voorbeeld van een onderwaterrif, opgevuld met zand. Bron: Oak en Smartland.


Kansen voor de toekomst

Voor een aantal gebieden in Rotterdam zijn de kansen vervolgens heel concreet gemaakt. Dat zijn gebieden waar al getijdenparken zijn aangelegd, of waar ze nog ontworpen worden. De aankomende maanden wordt besloten welke maatregelen in deze gebieden kunnen worden toegepast. Zo wordt Rotterdam ook onder water weer een stukje wilder en natuurlijker.

Gerelateerde artikelen

Maico van Barneveld - DeFotoblogger.nl

Maak natuur bondgenoot

Deze week schreef demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen in een brief aan de Tweede Kamer dat wat haar betreft ‘ruimtelijke kwaliteit’ en de ‘wateropgave’ meer met elkaar verbonden moeten worden. Dit signaal komt wat mij betreft geen dag te vroeg.
Meer info
DeFotoblogger / Maico Barneveld

Natuurorganisaties waarschuwen: laatste kans voor halen Europese waterdoelen

Landelijke natuurorganisaties maken zich ernstig zorgen over kwaliteit én kwantiteit van het Nederlandse oppervlakte- en grondwater. Volgens internationale afspraken (Kaderrichtlijn Water) moet het Nederlandse water in 2027 schoon en gezond zijn. Dat gaat met het huidige beleid en tempo van uitvoeren niet lukken volgens de organisaties.
Meer info

Voor het eerst zeldzame elften uitgezet in Nederland

In de Waal bij Nijmegen zijn op 1 juni voor het eerst in Nederland elften uitgezet. De zeldzame trekvissen werden te water gelaten door burgemeester Hubert Bruls en Donné Slangen van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, daarbij geholpen door enkele kinderen.
Meer info

Blijf op de hoogte

Ontvang inspiratie, acties, duurzame tips, het laatste natuurnieuws van WWF én 10% korting in onze duurzame webshop.