40 jaar walvisvaartverbod: populaties herstellen, maar bedreigingen nog altijd groot
Dit jaar bestaat het moratorium op commerciële walvisvaart 40 jaar: een tijdelijk verbod dat een einde maakte aan de grootschalige jacht op walvissen. De impact van het walvisvaartverbod blijkt dit seizoen ook in de Noord-Atlantische Oceaan, waar 22 Noordkaperkalveren zijn waargenomen - een hoopgevend aantal voor één van de meest bedreigde walvissoorten ter wereld. Het Wereld Natuur Fonds (WWF) benadrukt het blijvende belang van het moratorium, dat 40 jaar geleden mede dankzij WWF tot stand kwam. Ook vanwege de nieuwe bedreigingen die walvissen vandaag de dag treffen.
Vóór het moratorium was de commerciële walvisvaart de grootste directe bedreiging voor walvissen. Naar schatting werden in minder dan 200 jaar zo’n 3 miljoen dieren gedood – dat is ongeveer drie op de vier grote walvissen wereldwijd.
"Het internationale verbod op commerciële walvisjacht is een enorm natuurbeschermingssucces. Sindsdien herstellen een flink aantal walvispopulaties zich. Het laat zien dat de natuur zich kan herstellen als de bedreiging wordt aangepakt en er zo veiligheid en ruimte voor soorten als walvissen ontstaat. Hiervoor is internationale samenwerking essentieel. En dat dit voor veel walvispopulaties goed uitpakt, mag zeker gevierd worden", zegt Gert Polet, Noordpool- en wildlife-expert bij WWF-NL.
Verschillende walvispopulaties die 40 jaar geleden op het punt van uitsterven stonden, laten inmiddels herstel zien. Zo groeide de bultrugpopulatie in Oost-Australië van iets meer dan honderd walvissen in 1963 tot naar schatting 50.000 vandaag de dag. De wereldwijde bultrugpopulatie is bijna terug op het niveau van vóór de grootschalige commerciële jacht. Een ontwikkeling die ook dichter bij huis zichtbaar is, met waarnemingen van bultrugwalvissen in onze eigen Noordzee.
Toch is herstel niet vanzelfsprekend, want 7 van de 14 grote walvissoorten staan nog altijd op de IUCN Rode Lijst van Bedreigde Diersoorten. De Noord-Atlantische Noordkaperwalvis blijft ernstig bedreigd, met naar schatting minder dan 400 walvissen. Ten opzichte van ongeveer 360 in 2020 is er een lichte stijging in de populatie. Het huidige kalfseizoen stemt hoopvol: voor de zuidoostkust van de Verenigde Staten is het hoogste aantal Noordkaperkalveren in 15 jaar waargenomen.
Onderzoek laat zien dat walvissen essentieel zijn voor gezonde en productieve oceanen. Hun uitwerpselen verspreiden voedingsstoffen, die de groei van fytoplankton stimuleren. Fytoplankton zijn microscopisch kleine planten in de zee die verantwoordelijk zijn voor ongeveer de helft van de zuurstofproductie op aarde en een cruciale rol spelen bij het opnemen van CO₂ uit de lucht. Via migratieroutes, de zogeheten ‘Blue Corridors’, worden deze voedingsstoffen over grote afstanden verspreid – routes die WWF actief beschermt. Wetenschappers schatten dat de hoeveelheid voedingsstoffen in de oceanen mogelijk drie keer zo groot was vóór de commerciële walvisvaart.
Hoewel commerciële walvisvaart wereldwijd voor alle leden van de Internationale Walvisvaartcommissie (IWC) is verboden, zetten een paar landen de jacht voort. Tot 2018 voerde Japan commerciële walvisvangst uit in de naam van wetenschappelijk onderzoek, maar internationale uitspraken maakten duidelijk dat dit niet was toegestaan. In 2019 trok Japan zich terug uit de IWC en hervatte de jacht in eigen wateren. Ook Noorwegen en IJsland blijven commerciële walvisvangst toestaan. Noorwegen jaagt uitsluitend op de Dwergvinvis. IJsland jaagt naast de Dwergvinvis ook op de Gewone vinvis, een soort die als kwetsbaar op de IUCN Rode Lijst van Bedreigde Diersoorten staat.
Walvissen worden nog steeds bedreigd door menselijke activiteiten, waardoor hun gezondheid en populaties onder druk staan. Bijvangst in visnetten blijft een groot probleem, terwijl toenemende scheepvaart, vervuiling (chemisch, plastic en geluid) en nieuwe uitdagingen zoals diepzeemijnbouw extra risico’s vormen. Klimaatverandering beïnvloedt daarnaast de beschikbaarheid van voedsel voor walvissen. Onderzoek laat zien dat dit gevolgen heeft voor de walvissen: de Pacifische Grijze walvis kromp met 13 procent tussen 2000 en nu, en Zuidkaperwalvissen die voor de Zuid-Afrikaanse kust hun kalfjes krijgen, zijn vandaag de dag gemiddeld 23 procent lichter dan in de jaren tachtig. De Internationale Walvisvaartcommissie (IWC), die dit jaar 80 jaar bestaat, breidt haar kernmissie uit en pakt nu ook deze nieuwe uitdagingen aan.
"Het aanwijzen en beheren van een netwerk van beschermde zeegebieden in minimaal 30 procent van de oceanen en zeeën is cruciaal voor walvissen en het zeeleven in het algemeen. In de overige 70 procent, waar walvissen doorheen migreren, zijn betere regels hard nodig om de huidige bedreigingen zoals aanvaringen, verstrikking in netten, onderwatergeluid en diepzeemijnbouw tegen te gaan", aldus Polet.
Het VN-verdrag ‘Verdrag inzake de Volle Zee’, dat vorige maand mede dankzij de inzet van WWF in werking trad, biedt nieuwe hoop en mogelijkheden om walvissen en andere zeedieren buiten nationale grenzen te beschermen.
Ontvang inspiratie, acties, duurzame tips en het laatste natuurnieuws van WWF in je mail én krijg 10% korting in onze duurzame webshop (inschrijven mag vanaf 16 jaar, korting is van toepassing op hele assortiment met uitzondering van Bosje Bomen en alle boeken).