Drie innovaties om dolfijnen uit de netten te houden

Zowel industriële visserijen als lokale vissers gebruiken kieuwnetten, gericht op scholen vissen zoals haring, makreel en sardines. Maar ook dieren die ze niet willen vangen raken per ongeluk verstrikt in het net, wat bijvangst wordt genoemd.

Tussen 1950 en 2018 doodden kieuwnetten voor tonijnvisserij, naar schatting 4 miljoen walvisachtigen (walvissen, dolfijnen, bruinvissen) alleen al in de Indische Oceaan. In de Golf van Californië in Mexico, heeft het intensieve gebruik van kieuwnetten de vaquita-bruinvis op het randje van uitsterven gebracht, er zijn er inmiddels minder dan tien over.

© Chaerul Ahadi / WWF-Indonesia

Dolfijn in visnet

Deze visnetten zijn dus gevaarlijk voor veel zeedieren, maar ze zijn ook belangrijk voor het voedsel en inkomen van bewoners aan de kust, omdat ze het meest betaalbare en effectieve hulpmiddel zijn om vis te vangen. Vissers zien ook liever geen zeeschildpadden en dolfijnen in hun net. Ze hebben er niets aan en ze moeten hun netten kapot knippen en repareren.
WWF werkt samen met wetenschappers en lokale vissers, zoals in Peru en Indonesië. Samen testen we nieuwe manieren om bijvangst te verminderen door voorwerpen aan kieuwnetten te bevestigen. Het algemene idee is om de kieuwnetten zichtbaar of hoorbaar te maken, zodat ze worden opgemerkt door bijvoorbeeld dolfijnen, zodra ze in de buurt van zo’n net zwemmen.

1. Upcycled plastic waterflessen
   Jarenlang wordt de kieuwnetvisserij aangemoedigd om ‘pingers’ aan hun netten te bevestigen, een apparaatje dat een geluid afgeeft dat zeezoogdieren afweert. Hoewel effectief, kunnen pingers duur zijn om aan te schaffen en te onderhouden voor kleinschalige vissers. Maar lege plastic flessen zijn eigenlijk overal wel te vinden. Wetenschappers bonden de flessen vast aan kieuwnetten in Brazilië om te testen of dit zou helpen voorkomen dat tuimelaars en ook de bedreigde Franciscana-dolfijnen in de netten zouden komen. Vroege resultaten laten zien dat dit de bijvangst met mogelijk met 85% vermindert. De flessen worden natuurlijk goed bevestigd, om te voorkomen dat er nog meer plastic in zee komt. Dolfijnen gebruiken echolocatie om te navigeren en te communiceren. Dolfijnen kunnen de netten niet detecteren, maar wanneer hun geluidsgolven botsen met een fles vol lucht, geeft het informatie terug en vertelt dat ze naar een barrière zwemmen.
   
   Piero Uceda, marien bioloog bij WWF-Peru, test deze techniek uit met lokale vissers. In Peru doodt bijvangst jaarlijks naar schatting 20.000 walvisachtigen. Hij zegt dat de flessen ongeveer 50 meter uit elkaar staan, met niets anders dan wat zand aan de onderkant om ze rechtop onder het oppervlak te houden. Hij is heel blij om samen met de vissers de technieken te testen en tot een oplossing te komen die voor iedereen gunstig is.
   
   
2. Zonne-LED-verlichting
   Het idee om LED-lichtjes aan netten te bevestigen bestaat al sinds 2011, toen een Amerikaans team een prijs won in de International Smart Gear Competition van WWF voor ideeën om bijvangst te verminderen. Het team toonde aan dat verschillende kleuren lichten op de kieuwnetten doelvissen aantrokken, maar toch zeeschildpadden afschrikten.
   
   Sindsdien is hun werk verfijnd en uitgebreid, waarbij onderzoekers ontdekten dat haaien, roggen en zeevogels ook de neiging hebben om de lichten te ontwijken. Onderzoek in 2022 toonde aan dat de verlichte kieuwnetten de bijvangst van zeeschildpadden in het algemeen met 63% verminderden, en 95% bij sommige soorten haaien en roggen.
   
   Maar in hoeverre de lichten helpen voorkomen dat walvisachtigen verstrikt raken, is nog niet duidelijk. Het ziet er tot nu toe veelbelovend uit want de bijvangst van dolfijnen in een kleinschalige Peruaanse visserij is met bijna 71% verminderd.
   
   Een uitdaging is dat de batterijen vaak vervangen moeten worden, wat afval en extra kosten voor lokale vissers veroorzaakt. Daarom ontwerpen onderzoekers nu versies die op zonne-energie werken.
   
   WWF-Indonesië marien bioloog Ranny Yuneni test deze door zonne-energie aangedreven lampjes met lokale vissers. "Sommige vissers gebruiken de lampen om schildpaddenvangst te vermijden," zegt ze. "Het onderzoek voor walvissen en dolfijnen loopt nog maar we hebben hoop dat het ook voor hen kan werken."
   
   
   © Muhammad Wiralaga Dwi Gustianto / WWF-Indonesia
   
   
3. Acrylbolletjes
   Plastic bollen van acrylglas zijn hele goede reflectoren van geluid onder water. Wetenschappers werken samen met de visserij om deze acrylbollen op visnetten te plaatsen en te testen of ze de bijvangst verminderen zonder de hoeveelheid doelvis die ze vangen te beïnvloeden. Het idee kwam voort uit een andere WWF smart gear-wedstrijd in Indonesië. De acrylbollen kunnen voor dolfijnen en bruinvissen een uitstekend waarschuwingssysteem zijn. Een dolfijn kan de sterk reflecterende bolletjes detecteren met zijn echolocatie en op die manier het net vermijden.
   
   Onderzoekers testten in 2024 of kieuwnetten met acrylbollen invloed hadden op de kabeljauwvangst in de westelijke Oostzee. Ze vonden geen significant verschil in doelvangst tussen kieuwnetten met acrylbollen en kieuwnetten zonder. Ranny: “Dit is een essentiële factor als we willen dat vissers deze maatregel overnemen.” Ranny werkt samen met wetenschappers en vissers in de Bali Strait in Indonesië om de acrylbollen ook op die locatie te testen.
   
   "De meeste vissers zijn nieuwsgierig naar de werking," zegt ze. "We brengen ze hiermee oplossingen om schade aan hun netten te voorkomen. We werken samen met echte doorzetters en meedenkers en we hebben goede relaties met kapiteins om in de nabije toekomst nog meer testen te doen."
   
   © Chaerul Ahadi / WWF-Indonesia

Een wereldwijde kans

Het aanpakken van de dreiging van bijvangst vereist een gecoördineerde wereldwijde aanpak tussen overheden en visserijen. In sommige regio's betekent dat dat kieuwnetten volledig worden verboden. Zo worden commerciële kieuwnetten uitgefaseerd in het Great Barrier Reef van Australië.

In sommige regio’s is aanpassen van kieuwnetten een haalbaardere aanpak. Bovenstaande casestudy's lijken een belangrijke oplossing te worden voor zeedieren in de ‘bijvangsthotspots’ van Peru en Indonesië. Indonesië heeft één van 's werelds grootste vloten die met deze netten vist en Peru heeft één van de hoogste bijvangstpercentages van walvisachtigen ter wereld heeft. Maar hier komt hopelijk gauw verandering in.