WJ Strietman
30 oktober 2019

De ‘onbereikbare’ Noordpool

De Noordpool; een ruig maar prachtig wit landschap, met veel sneeuw, ijs en temperaturen ver beneden het vriespunt. Een ongerept gebied waar fascinerende dieren leven, zoals de ijsbeer, de narwal en de walrus. We kennen de beelden, maar slechts enkelen zijn er ooit geweest. De Noordpool is immers ver weg en onbereikbaar, toch?

Dat geldt helaas niet voor plastic. Niet alleen op tropische stranden in de Koraaldriehoek ligt soms zoveel plastic dat je het strand niet meer ziet, ook op de Noordpool bestaat dit probleem. Zelfs de meest afgelegen stranden worden ontsierd door visnetten, frisdrankflesjes en shampooverpakkingen. Hoe komt al dat afval op deze plekken terecht, vraag je je misschien af. Simpel: ons afval reist. Elk stukje plastic dat achteloos weggegooid wordt, vormt een bedreiging voor de natuur. Veel afval komt uiteindelijk ­in zee terecht, en de stromingen in zee nemen ons afval mee naar verschillende bestemmingen. Eén van die bestemmingen is de Noordpool. Verschillende zeestromingen die langs Europa en Noord-Amerika lopen, gaan namelijk richting het noorden. Wist je bijvoorbeeld dat de inhoud van de zeecontainers van de MSC Zoë die afgelopen januari bij Schiermonnikoog overboord sloegen, over ongeveer twee jaar via de warme golfstroom in het Noordpoolgebied belandt?


Badeendjes in het ijs

Een ander voorbeeld is het verhaal van de badeendjes. In 1992 sloeg een container met daarin 28.000 badeendjes overboord, van een schip op de Stille Oceaan dat onderweg was van Hong Kong naar de Verenigde Staten. Deze eendjes maakten – dankzij de zeestromingen – een wereldreis. Ze werden gevonden op Hawaii en in Australië, maar ook in Alaska en Schotland; een hele oceaan verderop! Deze eendjes leerden ons veel over zeestromingen, en leverden hét bewijs dat ook ons afval een wereldreis kan maken. En dat de Noordpool soms dichterbij is dan je denkt.

Afval van vandaag, microplastic van de toekomst 

Plastic op de Noordpool is een groeiend probleem, en veel dieren kampen nu al met de gevolgen. Zeehonden raken verstrikt in aangespoelde visnetten, Jan van Genten bouwen hun nest tegenwoordig van plastic netten en raken daar ook vaak in verstrikt. Zeevogels zoals Noordse Stormvogels hebben meerdere stukjes plastic in hun maag. Als hun maag vol zit, past er geen voedsel meer bij. Ook in de magen van walvissen worden regelmatig behoorlijke stukken plastic aangetroffen.

Daarnaast is plastic afval voor een groot deel de basis van micro- en nanoplastic in zee. Deze microscopisch kleine deeltjes plastic zweven in het zeewater, waar ze opgenomen worden door de kleinste diertjes. Dit heeft negatieve gevolgen voor het functioneren van deze diertjes en het voedselweb waar ze deel van uitmaken. Zo hebben niet alleen ijsberen en walvissen, maar ook andere bewoners van het Noordpoolgebied last van plastic. Ons plastic van vandaag is het microplastic van de toekomst. Daarom moeten we er samen voor zorgen dat dit schadelijke materiaal niet meer in de natuur terecht komt.


CSI Plastic

Gelukkig zijn er al mensen die in actie komen. Op Spitsbergen bestaat bijvoorbeeld het Clean Up Svalbard-programma. Hierbij wordt twee keer per jaar een grote beach clean-up georganiseerd (in augustus van dit jaar verzamelde één schip maar liefst duizend kilo afval), en cruiseschepen die het gebied bezoeken organiseren kleinere clean-ups met toeristen.

Een ander initiatief komt van Wageningen University & Research. In het Arctic Marine Litter Project brengen zij de bronnen, oorzaken en oplossingen van afval in kaart, met als doel om de stroom afval naar dit kwetsbare gebied te verminderen. Tijdens speciale Litter-ID workshops wordt – samen met lokale experts, bewoners, overheden en vrijwilligers – een soort CSI Plastics uitgevoerd: hierbij is de eerste stap om in een bepaald gebied een grote hoeveelheid strandafval te verzamelen. Daarna wordt een workshop georganiseerd waarbij de onderzoekers dit verzamelde afval als detectives onderzoeken aan de hand van teksten op het plastic afval of andere aanwijzingen over de bron ervan. Zo proberen ze bijvoorbeeld te achterhalen of visnetten per ongeluk of met opzet overboord zijn gegaan. Door per categorie afval deze analyse te doen wordt duidelijk waar en van wie het afval vandaan komt, wat de gevolgen hiervan zijn voor de lokale planten en dieren, wat de achterliggende oorzaken zijn en wat eraan gedaan kan worden om dit te voorkomen.

Met de verkregen informatie kan WWF samen met de betrokken landen en bedrijven in gesprek gaan om naar oplossingen te zoeken. Samen met WWF worden de activiteiten van het Arctic Marine Litter Project nu uitgebreid naar Groenland en later naar Rusland en de oostkant van Canada.

Wat kun jij doen? 

Ook al kun je niet meedoen met een beach clean-up in Groenland, jij kunt ook helpen! Hoe? Gebruik geen wegwerpplastic, gooi je afval in de daarvoor bestemde afvalbak, steun WWF en teken onze petitie voor een plasticvrije zee!

Gerelateerde artikelen

Rich Carey / WWF

Ruim 2 miljoen mensen willen een plasticverdrag

Veel mensen zullen, als zij terugkijken op 2020 denken aan de dramatische gevolgen van COVID-19 of aan de verwoestende overstromingen en bosbranden. Maar er zijn ook lichtpuntjes: we kunnen 2020 inmiddels ook gaan beschouwen als het keerpunt in onze strijd tegen plasticvervuiling.
Meer info
Mikhail Bondar \ WWF Rusland

Aantal Siberische rendieren veert terug

Begin december drie jaar geleden was ik voor vergaderingen in het kantoor van WWF-Rusland. Buiten was het al donker en er dwarrelden sneeuwvlokken voor het raam toen Irina na een vergadering naar me toe kwam. “Je moet deze foto’s even zien Gert. Ze zijn in het najaar genomen in Siberië, op het Taymir-schiereiland”. Het waren geen opbeurende foto’s. Stapels kadavers van dode rendieren op de oever van een rivier, ontdaan van hun geweien. “Die geweien worden voor medicijn verhandeld en de tong als lekkernij”, lichtte Irina toe. “We zijn in gesprek gegaan met de autoriteiten van de twee provincies waartoe Taymir behoort maar we moeten vóór het volgende seizoen dat de rendieren trekken in actie komen! We moeten de plekken waar rendieren massaal de rivieren oversteken beveiligen tegen stropers, we wijzen de autoriteiten op hun verantwoordelijkheid.”
Meer info
Fredrik Myhre/WWF Noorwegen

Verloren vistuig dodelijkste vorm van plastic afval voor zeedieren

Wereldwijd is meer dan de helft (66%) van de zeezoogdieren, de helft (50%) van de zeevogels en ook alle zeven soorten zeeschildpadden zijn slachtoffer van plastic afval in zee. Uit een nieuw rapport van het Wereld Natuur Fonds (WWF) Stop Ghost Gear: The most deadly form of marine plastic debris blijkt ‘spookvistuig’ de schadelijkste vorm van plastic afval voor zeedieren. Verloren vistuig is een relatief onbekende vorm van plastic afval. De natuurorganisatie roept overheden op om snel te komen tot een bindend VN-verdrag om plasticvervuiling op zee te stoppen.
Meer info

Blijf op de hoogte

Ontvang inspiratie, duurzame tips, het laatste natuurnieuws van WWF én 10% korting in onze duurzame webshop (ca. 2 mails per maand).