Natuurbescherming is een marathon: grote stappen zetten kost vaak tijd. Dat geldt zeker voor dit nieuwe oceaanverdrag. Een van mijn collega’s besteedde bijna 20 jaar van zijn carrière aan deze afspraken. En nu is het verdrag er dan eindelijk!

23 keer Europa

Het ‘Verdrag inzake de volle zee’, zoals het officieel heet, gaat over alle delen van de oceaan die buiten de grenzen van landen vallen. In totaal is dat bijna twee derde van het totaal oppervlak aan oceanen en zeeën: een gebied wel 23 keer zo groot als Europa. 

De volle zee bevat de grootste ecosystemen op aarde. Ze is enorm belangrijk voor al het leven – we beginnen nu pas steeds meer te begrijpen hóé belangrijk. Niet alleen voor het klimaat en de biodiversiteit, maar ook voor voedselzekerheid en de wereldeconomie.

Lappendeken

Tot nu toe was er niet één afspraak waarmee biodiversiteit in de volle zee werd beheerd. De basis is het VN-Zeerechtverdrag, samen met een lappendeken van internationale organisaties en afspraken die elk hun eigen sector regelden. Er zijn bijvoorbeeld aparte wetten voor visserij en afspraken voor scheepvaart. En weer andere regels voor de zeebodem.

Je snapt: al die verschillende afspraken en regels zijn niet voldoende. Want de oceaan bestaat niet uit losse ‘onderdelen’. Ze is onderling verbonden. Diersoorten zoals walvissen, schildpadden, haaien en tonijnen bewegen zich door verschillende gebieden, op zoek naar voedsel en plekken om jongen te krijgen.

Deze ‘blue corridors’ doorkruisen dan een mozaïek van wetgeving en staan door allerlei menselijke bedreigingen onder druk. Het nieuwe verdrag vervangt de bestaande verdragen en organisaties niet, maar verplicht ze wél om samen te werken aan duurzaam beheer en biodiversiteitsherstel op de volle zee.

Gezondere oceaan

Om met succes te werken aan een gezondere oceaan – waarin diersoorten en ander zeeleven weer kunnen opbloeien – is het superbelangrijk dat landen, (commerciële) organisaties en individuen beter samenwerken. Juist daarom is het Volle Zee-verdrag goed nieuws. Ale landen en organisaties die het verdrag ondertekend hebben, moeten voortaan de biodiversiteit in de oceanen beter beheren. Er komt een commissie die controleert of dat ook echt gebeurt.

Het Volle Zee-verdrag maakt het bijvoorbeeld mogelijk om bepaalde gebieden een beschermde status te geven. Hard nodig, want wereldwijd hebben landen in het biodiversiteitsverdrag afgesproken dat in 2030 – dus over 4 jaar – 30 procent van de oceaan beschermd moet zijn. En dat is cruciaal om zeedieren en -planten kans op herstel te geven, voor ecosysteemdiensten zoals voedsel, energie en grondstoffen en om de wereld klimaatbestendiger te maken door opslag van warmte en CO₂.

Hoge verwachtingen

De verwachtingen zijn hoog. Toch merkt het zeeleven waarschijnlijk pas over een aantal jaar verschil. Hoewel een aantal landen nu al samen begonnen zijn met voorbereidingen voor nieuwe beschermde en beheerde gebieden, duurt zo’n proces vaak jaren. Daarom ondersteunt WWF en houden we scherp in de gaten of het verdrag snel én goed wordt uitgevoerd. Want om straks verschil te zien, moeten we nu al belangrijke stappen zetten.

Het goede nieuws: áls deze zeegebieden straks beschermd zijn, hebben ze wel meteen een management- en beheerplan. Met afspraken over welke menselijke activiteiten wel en niet zijn toegestaan. Op dit moment heeft ongeveer 9 procent van de zeeën en oceanen een beschermde status. Die gebieden liggen meestal binnen landsgrenzen. Vaak worden ze aangewezen terwijl er nog geen concreet plan ligt. Gevolg: maar zo’n 3 procent van alle ‘beschermde’ zeegebieden is daadwerkelijk strikt beschermd.

Werk aan de winkel

Om het oceaanverdrag in de praktijk te brengen, is dus nog volop werk aan de winkel. Blijft het bij papierwerk en praten, of lukt het om écht het verschil te maken? Mijn collega’s, partners en ik blijven ons natuurlijk inzetten voor dat laatste.

Dat meer dan 80 landen het VN-verdrag ondertekend hebben, is alvast een overwinning. Ik vind het een hoopvol teken, juist in een tijd waarin conflict en protectionisme opleven. Wat mij betreft is het nieuwe VN-verdrag dan ook geen eindpunt, maar een nieuw begin.