Meer kennis beschermt onze 'Dushi Dolphins'
Een verhaal van Nina Kienstra, stagiair bij WWF-NL op Bonaire
Dolfijnen zwemmen door de Caribische wateren, maar over hun leven weten we verrassend weinig. Waar trekken ze naartoe? Welke groepen horen bij elkaar? En welke gebieden zijn cruciaal voor hun overleving? De Cariben vormen een belangrijk leefgebied voor dolfijnen, maar zonder kennis over hun populaties en migratiepatronen is effectieve bescherming lastig. Met het project Dushi Dolphin An Nou probeert de Caribbean Cetacean Society (CCS) die vragen te beantwoorden en daar verandering in te brengen. De naam Dushi Dolphin An Nou is een mix van Frans Caribisch Creools, Papiamentu en Engels die samen “onze eigen lieve dolfijnen” betekent. Het project vindt plaats rond Bonaire. Onderzoekers zoals Gwenaëlle (Gwen) Margez zijn hier wekelijks mee bezig en zetten zich vol passie in om deze dieren beter te begrijpen en te beschermen.
Kinderdroom die uitkomt
Gwen is yogalerares en werkt als vrijwilliger op het gebied van wetenschappelijk onderzoek voor CCS. Met een opleiding in mariene biologie verzamelt ze op Bonaire tijdens elke observatie van dolfijnen waardevolle gegevens die bijdragen aan het onderzoek en de bescherming van deze dieren. Voor haar is het werk met dolfijnen ook persoonlijk. “Het is een dier waar ik altijd een passie voor heb gehad,” vertelt ze. Eerder werkte ze acht jaar in Frankrijk als verzorgster van zeezoogdieren, waardoor ze van dichtbij meemaakte hoe intelligent en sociaal deze dieren zijn. Ze herinnert zich een moment toen ze naar Bonaire kwam: “Als kind stelde ik me voor dat ik later als werk zou gaan werken op een boot om dolfijnen te bestuderen.” Die fascinatie van jongs af aan maakt dat ze zich extra inzet om deze dieren beter te begrijpen en te beschermen.
ⓒ Gwen Margez / CCS
Veel kennis ontbreekt nog
De Caribische zee lijkt uitgestrekt en open, maar voor dolfijnen bestaat ze uit belangrijke plekken: gebieden om te rusten, te jagen of jongen groot te brengen. Ondanks de rijke biodiversiteit aan walvissen en dolfijnen in de Cariben, is dit gebied relatief weinig onderzocht en ontvangen de populaties minder beschermingsaandacht dan in andere regio’s. Dit geldt ook voor de ABC-eilanden (Aruba, Bonaire en Curaçao). Commerciële visserij, vervuiling, kustontwikkeling en ongereguleerd toerisme vormen directe en indirecte bedreigingen voor deze dieren. Daarnaast beïnvloeden klimaatverandering, stijgende zeespiegels en veranderende oceaantemperaturen het leefgebied en de beschikbaarheid van voedsel. Voor veel walvis- en dolfijn populaties in de regio is er nog weinig bekend over hun biologie, levensgeschiedenis, verspreiding en gedrag.
Onderzoek naar deze dieren is vaak kleinschalig en lokaal, uitgevoerd door individuele organisaties of onderzoekers. Grote, systematische onderzoeken ontbreken nog grotendeels, waardoor er weinig systematische data is, over waar dolfijnen zich bevinden en hoe zij zich tussen de ABC-eilanden verplaatsen.
Het verzamelen van deze gegevens is precies waar de Cetacean Caribbean Society zich met projecten zoals Dushi Dolphin An Nou op richt, zodat dolfijnen effectief beschermd kunnen worden. Het project verzamelt gegevens om het gedrag van dolfijnen rond Bonaire beter te begrijpen. CCS voegt deze informatie vervolgens toe aan hun regionale database om in kaart te brengen hoe de populatie rond Bonaire verbonden is met die rond de andere eilanden.
Foto-identificatie
De kern van het onderzoek is foto-identificatie. Door rugvinnen en unieke markeringen te fotograferen, kunnen onderzoekers individuele dolfijnen herkennen. Die natuurlijke kenmerken werken als een vingerafdruk. Gwen, die het project leidt, licht toe: “Met foto-identificatie kunnen we zien welke dolfijnen met elkaar zwemmen, welke groepen regelmatig terugkeren en zelfs welke dolfijnen zich verplaatsen tussen de eilanden. "Dat vult een groot gat in onze kennis over de dolfijnpopulaties rond Bonaire. ’’Aan elke waarneming besteedt Gwen ongeveer tien uur: van het volgen van de dolfijnen en het maken van foto’s, tot het sorteren, analyseren, het invoeren van de foto’s in de database en uiteindelijk het samenstellen van een catalogus van de dolfijnen die ze heeft gezien.
De kennis die uit dit onderzoek voorkomt is essentieel. Wanneer duidelijk wordt welke gebieden structureel worden gebruikt, kunnen beleidsmakers beter onderbouwde keuzes maken over bescherming, scheepvaart en toerisme. Bescherming begint immers bij begrip. Zonder data blijft bescherming algemeen, terwijl dolfijnen juist baat hebben bij gerichte maatregelen op de plekken die voor hen belangrijk zijn.
ⓒ Evita Sanches / WWF-NL
Citizen science
Een belangrijk onderdeel van Dushi Dolphin An Nou is burgerwetenschap. Het project maakt actief gebruik van waarnemingen van bewoners, vissers en bezoekers. Wanneer mensen dolfijnen zien rond Bonaire, bellen of appen ze Gwen of sturen ze foto’s en video’s door. Gwen gaat vervolgens zelf naar de locatie van de melding toe om foto’s te maken en deze te analyseren. Zo worden de beelden toegevoegd aan de database en groeit de kennis niet alleen dankzij geplande onderzoeksexpedities op zee, maar ook dankzij de ogen van mensen die dagelijks op en rond het water zijn. Natuurbescherming wordt op die manier iets van de hele gemeenschap.
Respecteren van de dieren
Maar Dushi Dolphin An Nou is meer dan alleen een onderzoeksproject. Het zet ook sterk in op bewustwording door middel van educatie. Want ook menselijke aanwezigheid heeft invloed op het gedrag van dolfijnen. Gwen leert anderen hoe zij de dieren op een verantwoorde manier kunnen observeren. Afstand houden, niet opdringen en de dieren altijd de keuze laten om te naderen of weg te zwemmen. Gwen benadrukt dat principe duidelijk: “Als ze naar de boot komen, geweldig. Maar als ze niet komen, betekent dat dat ze ergens anders mee bezig zijn en dan moeten we ze met rust laten.”
Die houding maakt een groot verschil. Door respectvol gedrag te stimuleren, wordt verstoring beperkt en blijft natuurlijk gedrag behouden. Dat is niet alleen belangrijk voor het welzijn van de dieren, maar ook voor betrouwbaar onderzoek. Hoe minder verstoring, hoe beter onderzoekers het echte gedrag van dolfijnen kunnen begrijpen.
De Cariben zijn niet alleen een toeristische bestemming, maar ook een leefgebied voor complexe, sociale zeezoogdieren. Onder het oppervlak van de Caribische zee liggen nog veel antwoorden verborgen. Dankzij dit project komen die antwoorden langzaam boven water. En dat is precies wat nodig is om dolfijnen rond Bonaire blijvend te beschermen.