Droog land verandert in een voedselbos op Curaçao
Een verslag van Katjana Cabenda en Evita Sanches.
Op een stuk droge, uitgeputte grond op Curaçao heeft Benjamin Visser het afgelopen jaar iets bewezen wat veel mensen voor onmogelijk hielden. Op deze bodem kan weer voedsel groeien. Nu lopen we door een weelderig groen voedselbos, en hij is nog maar net begonnen.
Benjamin is geboren en getogen op het eiland. Al vroeg zag hij de mogelijkheden van Curaçao voor duurzame projecten, ook al wist hij toen nog niet precies waar die interesse hem naartoe zou leiden. Tegenwoordig leidt hij Fundashon SISAPERE, de stichting achter het voedselbos.
Benjamin is hier niet zomaar ingerold. Tien jaar lang zocht hij naar het juiste stuk grond, totdat zich uiteindelijk een kans voordeed. “Je zou kunnen zeggen dat het zo moest zijn, na zo’n lange zoektocht,” zegt hij.
Dat stuk grond van twee hectare, bijna drie voetbalvelden groot, ligt in de wijk Toni Kunchi. Hier bevindt zich nu het gemeenschappelijke voedselbos van Fundashon SISAPERE. In dit bos worden honderden fruitbomen, functionele bomen en planten aangeplant volgens de principes van syntropische landbouw.
Kort gezegd is dit een manier van landbouw waarbij je met natuurlijke processen werkt in plaats van ertegenin. Verschillende planten en bomen werken samen om uitgeputte grond te herstellen en opnieuw vruchtbaar te maken.
© Benjamin Visser
Vraag Benjamin om syntropische landbouw uit te leggen en hij zal niet snel met ingewikkelde theorie komen. Hij vertelt over rijen die van noord naar zuid lopen, zodat de planten zoveel mogelijk zonlicht opvangen. Hij legt uit dat hij het gras niet maait om het terrein netjes te houden, maar omdat het maaien de planten stimuleert om sterker terug te groeien. Hij laat zien hoe hij houtachtige takken snoeit en op de grond laat liggen als mulch. Mulch is een beschermende laag die de bodem voedt en helpt vocht vast te houden, net zoals in een natuurlijk bos.
In plaats van een stuk grond leeg te maken en vervolgens één gewas te planten, zet Benjamin snelgroeiende soorten naast jonge fruitbomen. Die planten bieden bescherming en schaduw en voeden tegelijkertijd de bodem, terwijl de jonge bomen de tijd krijgen om goed te wortelen.
© Benjamin Visser
We lopen over het eerste perceel en het lijkt nu al op een kleine jungle. In het midden staan rijen Shimaruku en Appeldam, twee van de lokale fruitbomen die deel uitmaken van het systeem. Aan weerszijden groeit olifantsgras dat ruim boven mijn knieën uitkomt. Tussen de rijen houden opalcactussen stand op de droogste plekken.
Niets staat hier zomaar. Elke plant heeft een functie: schaduw geven, de bodem voeden, vocht vasthouden of andere planten helpen groeien.
“Het is minder een techniek en meer een manier van goed opletten: kijken naar wat het land van nature al weet te doen en het vervolgens de ruimte geven,” vat Benjamin samen.
Veertien maanden na de start draait het eerste perceel inmiddels goed. Een waterput en een druppelirrigatiesysteem met een timer zorgen ervoor dat alles ook tijdens de droogste periodes voldoende water krijgt. Daarachter worden steeds meer percelen aangelegd, één voor één.
Benjamin bouwt dit niet alleen op, en dat wil hij ook niet. “De gemeenschap is essentieel,” zegt hij. Voor de lokale bevolking is een Work-for-Food-programma opgezet. Tijdens vrijwilligersdagen helpen buurtbewoners mee aan de aanleg en het onderhoud van het voedselbos. Als waardering wordt de oogst onder de deelnemers verdeeld, met onder andere bananen, papaya, kruiden, komkommers, daikon en maïs.
Ook experimenteert Benjamin met een tokensysteem waarmee deelnemers tijd en kennis kunnen uitwisselen. Een uur expertise vertegenwoordigt één token: wie iets bijdraagt, kan op een ander moment gebruikmaken van de kennis of hulp van iemand anders. Zo wil hij stimuleren dat mensen niet alleen voedsel, maar ook kennis en vaardigheden met elkaar delen.
Benjamin organiseert ook rondleidingen en workshops, een Nature Club voor kinderen, colleges en werkbezoeken voor studenten van de University of the Dutch Caribbean.
Maar de zichtbare resultaten vertellen niet het hele verhaal. Deze manier van landbouw vraagt tijd. Het duurt voordat er voldoende geoogst kan worden en voor Benjamin betekende dat ook een moeilijk jaar zonder stabiel inkomen.
“Iets nieuws opbouwen kost in het begin bijna altijd meer dan het oplevert,” zegt hij.
© Benjamin Visser
Ook de samenwerking met het onderwijs groeit. Vanaf januari 2027 worden vier stagiairs uit Nederland vijf maanden lang begeleid bij onderzoek en de verdere ontwikkeling van het voedselbos. Het terrein wordt daarnaast onderdeel van het vak Circulaire Economie van de University of the Dutch Caribbean, zodat studenten er jaarlijks praktijkervaring kunnen opdoen.
In de toekomst wil Benjamin eenvoudige huisjes van pallethout op het terrein bouwen voor studenten en vrijwilligers die langere tijd komen meehelpen. Voor Benjamin is het voedselbos het bewijs van iets groters: dat de bodem van Curaçao, hoe uitgeput die er nu misschien ook uitziet, hersteld kan worden. En dat die herstelde grond uiteindelijk weer lokaal voedsel kan voortbrengen en zo kan bijdragen aan de voedselvoorziening van het eiland.
Het is een proces van lange adem. Maar Benjamin is ervan overtuigd dat het mogelijk is.
Over het project: Het voedselbos van Fundashon SISAPERE ontving startfinanciering via het INNO-Fonds van WWF-NL. Dit fonds ondersteunt kleine organisaties in het Nederlands Koninkrijk die werken aan natuurbeschermingsprojecten. Van educatie en onderzoek tot, zoals in dit geval, het herstellen van de bodem zelf.
