Iedereen kan hier bijdragen aan dolfijnonderzoek

Met een pick-up rijden we langs de ruige kustlijn van Bonaire. Naast me zit Gwenaëlle Margez, mariene bioloog bij de Caribbean Cetacean Society. In mijn handen houd ik een verrekijker, terwijl de enorme telelens op haar schoot bij iedere hobbel in de weg omhoog stuitert. We zijn op zee-expeditie, maar dan gewoon vanaf land.

‘Volgens mij zie ik daar iets!’, roep ik terwijl ik door het open raam naar de zee tuur. Op de eerstvolgende onbegroeide plek trapt Gwen op de rem en springen we uit de auto. We turen, maar er is niets dat beweegt behalve de golven en her en der een schuimrand die even lijkt op een glanzende grijze rugvin. We zijn op zoek naar dolfijnen. Een kwartier eerder werd iets noordelijker langs het eiland een groep gespot, die wij nu willen documenteren.

De fascinatie voor dolfijn- en walvisachtigen is groot. Dat zagen we recent ook in Nederland, toen een bultrug en later een beloega langs de kust verschenen. Begrijpelijk: het zijn dieren die even enorm als ongrijpbaar zijn. We willen maar wat graag informatie vergaren over deze mystieke zeebewoners. Maar verwondering kan snel omslaan in verstoring. Boten, drones en nieuwsgierige toeschouwers verzamelen zich regelmatig rond gespotte zeedieren. Het duurde niet lang, of het Nederlandse nieuws meldde dat de beloega tekenen van stress vertoonde door alle aandacht. En dat terwijl walvisachtigen wereldwijd al onder druk staan door scheepvaart, visserij, geluidsoverlast en vervuiling. Precies daarom is het onderzoek dat hier op Bonaire plaatsvindt zo interessant.

Afstand is de beste bescherming

Het project Dushi Dolphin An Nou, (vrij vertaald naar: onze geliefde dolfijn), onder leiding van Gwen, werkt volgens een simpel principe: dolfijnen worden uitsluitend vanaf de kust geobserveerd. Geen boten, duikers of drones die ze volgen. Het is een van de minst invasieve manieren om onderzoek te doen naar zeezoogdieren. Vaak is afstand de beste vorm van bescherming. Het project draait inmiddels twee jaar en maakt gebruik van wat wetenschappers citizen science noemen: onderzoek waaraan iedereen kan meedoen. Dolfijnen worden hier niet dagelijks gezien, maar worden ze gespot? Dan kan iedereen Gwen een bericht sturen op +599 787 3307. Waar en in welke richting zwommen de dolfijnen? Met die informatie kan Gwen inschatten waar de groep mogelijk naartoe beweegt en proberen ze vast te leggen, zoals we nu doen.

Bonaire is een ideale plek voor dit soort onderzoek. Het koraalrif loopt steil af, waardoor het water relatief dicht bij de kust al diep wordt en dolfijnen vlak langs het eiland passeren. Gwen vertelt me dat er drie soorten regelmatig langskomen: tuimelaars, langsnuitdolfijnen en ruwtanddolfijnen. ‘Van deze laatste soort werd eerder gedacht dat hij hier nauwelijks voorkwam, maar sinds dit onderzoek weten we beter’, vertelt Gwen. Werken met zeezoogdieren was altijd een droom voor haar. Dat het nu op deze ethische manier kan, is nog mooier.

Vinnen als vingerafdrukken

In totaal zijn rond de ABC-eilanden - Aruba, Bonaire, Cucaçao - 12 soorten walvisachtigen geïdentificeerd. Dat is opvallend veel, zeker als je bedenkt dat er in het hele Caribisch gebied 34 soorten walvisachtigen voorkomen, volgens de Caribbean Cetacean Society (CCS). Dat is ruim een derde van de ongeveer 90 soorten die wereldwijd bekend zijn. Toch weten we nog verrassend weinig over ze. Waarom passeren dolfijnen langs de kust van Bonaire? Zijn dit belangrijke foerageergebieden? Hoe groot zijn de populaties? Nemen ze toe of af? En hoe reageren ze op menselijke activiteit in hun leefgebied? Om antwoorden te vinden, verzamelen onderzoekers zoveel mogelijk data. Een belangrijke methode is foto-identificatie. De rugvin van een dolfijn werkt precies zoals een vingerafdruk. Kleine inkepingen, littekens en de silhouet maken iedere vin uniek. Door foto’s te vergelijken kunnen onderzoekers vaststellen of ze een individu eerder zagen. Sinds kort gebruikt Gwen een AI-platform dat wereldwijd wordt gedeeld door onderzoekers van walvisachtigen. Inmiddels heeft het systeem al meer dan 2 miljoen foto’s geordend, en die database groeit dagelijks. Het kan rugvinnen automatisch vergelijken met eerdere waarnemingen. Zo ontstaat een database van Bonaires dolfijnen en hun routes. Want pas als je weet wie er langskomt, kun je patronen ontdekken. En pas als je de patronen en gedragingen begrijpt, kun je dieren beter beschermen.

Het puurste inkijkje

Terwijl wij bevroren van concentratie naar de horizon turen op zoek naar rugvinnen, gaat het leven op en rond het eiland gewoon door. Een whiptail-hagedis ziet zijn kans schoon om mijn lunch op te eten: dag kaascroissant. Achter ons zoeken flamingo’s naar voedsel op de zoutvlakten. Even verderop steekt een schildpad zijn kop boven water, om snel weer te verdwijnen. Het voelt precies goed zo: Gwen, ik en de dieren bevinden ons in dezelfde wereld, zonder dat we elkaar tot last zijn. En op deze manier krijgen we een blik in het leven van de dolfijnen op de puurste manier. ‘Kijken doe je met je ogen,’ zei mijn moeder vroeger altijd in een museum. En zo hoort het hier ook.

Wil je meer zien over natuurbescherming in de Cariben? Kijk dan de 6-delige serie Natuur in de Cariben op NPO Start met daarin een hele aflevering over de natuur op en rond Bonaire