Deze ‘kerstbomen’ op de zeebodem van Aruba redden het rif
Als journalist én natuurliefhebber reisde ik naar Aruba om mee te draaien bij verschillende natuurprojecten. Voor WWF deel ik mijn reiservaringen, omdat zoveel mogelijk mensen te laten zien dat vrijwilligerswerk voor de natuur niet alleen ‘werk’ is, maar ook een unieke en bijzondere ervaring kan zijn. Zo ook mijn dag als koraalpoetser. Ja, echt. Laat me je daar meer over vertellen.
Als futuristische kerstbomen onderwater schommelen ze me tegemoet: de koraalkraamkamers. Iedereen die ooit een pannenkoekenplant heeft gestekt, kent de magie van hoe één klein takje, met wat aandacht, kan uitgroeien tot iets nieuws. Dat huis-, tuin- en keukentrucje blijkt op grote schaal ook een manier om de natuur te helpen. Hier op Aruba wordt koraal gestekt om afstervende riffen te redden. Maar de uitdaging om dit soort initiatieven vol te houden? Genoeg geld, en genoeg handen. Vandaag steek ik de mijne uit de mouwen.
Op de boot naar De Palm Island, een klein eiland naast Aruba, ontmoet ik Nichole Danser. Met haar ga ik vandaag in de koraalkwekerij duiken. Nichole is oprichter van Scubble Bubbles. De organisatie begon vanuit een simpel idee: oceaanbescherming werkt alleen als mensen zich verbonden voelen met de zee. Voor Nichole betekent dat ook kansen creëren. Duikopleidingen zijn duur, waardoor veel lokale jongeren buitenspel staan. Scubble Bubbles leidt hen op tot duiker en rifwerker. Ze leren soorten herkennen, koraalgezondheid beoordelen en meewerken aan koraalherstel. Wat begint als een kans om te duiken, groeit uit tot betrokkenheid. Want wie de kans krijgt om te duiken, kan niet anders dan gaan geven om alles wat onder de zeespiegel leeft. En niet meer leeft…
Als kleuter nam mijn vader me mee snorkelen in de Cariben, waar hij opgroeide. Ik was betoverd door het landschap daar beneden, dat leek op de wonderlijke wereld uit films als De kleine zeemeermin. Knalblauwe papegaaivissen graasden in kleurrijke koraallandschappen, die de bodem bedekten als tulpenvelden. Toen ik als volwassene terugkeerde naar de ABC-eilanden, trok m’n hart wit weg bij het zien van de bleke woestijn van zand en koraalskeletten onderwater. Een handjevol vissen knaagde aan verloren algen op de door mensen platgetrapte zeebodem. Het rif was stervend.
Wereldwijd verdwijnen levende koraalriffen snel door allerlei oorzaken: (over)toerisme, een gebrek aan regelgeving rondom rifbescherming vanuit overheden, klimaatverandering... Als water bijvoorbeeld al één graad opwarmt, stoten sommige koraalsoorten de algen af die zij nodig hebben om te overleven. Van het koraal blijft een wit skelet over. Dit proces heet verbleking. Als dat te lang duurt, sterft het koraal. Volgens het IPCC kan 70 tot 90 procent van de koraalriffen verdwijnen als het wereldwijd gemiddeld 1,5 graad verder opwarmt. Bij 2 graden dreigt bijna al het koraal verloren te gaan.
In de Cariben is dat geen ver toekomstbeeld. Aruba noteerde in 2024 een gemiddelde temperatuur van 29,1 graden, de hoogste ooit gemeten volgens het KNMI. Warm zeewater is een belangrijke oorzaak van koraalverbleking, maar riffen hebben ook te lijden onder stormen, ziektes, vervuiling en menselijke druk. Coral gardening kan de opwarming niet stoppen, maar helpt beschadigde riffen wel sneller herstellen. Kleine stukjes koraal worden afgeknipt en in koraalkraamkamers geplaatst: onderwaterconstructies waar ze beschermd groeien. Later worden ze teruggezet op het rif, waar ze vaak goed aanslaan. Ze hebben vaak een hoge overlevingskans, soms tot 90% of meer. Wereldwijd wordt deze methode steeds vaker gebruikt. Niet alleen op Aruba, maar ook op Bonaire en Curaçao en in de rest van het Caribisch gebied.
Hoognodig, want koraal is meer dan kleurrijk decor. Het is een onderwaterstad vol leven, een kraamkamer voor vissen, en bescherming voor kusten tegen golven en erosie. Op laaggelegen eilanden als Aruba is dat cruciaal. En op Aruba speelt nog iets. Het eiland leunt financieel sterk op toerisme, dat vaak juist kómt voor de zee en het rif. Dat maakt het ingewikkeld. De sector die afhankelijk is van een gezond rif, draagt ook bij aan de druk erop met vluchten, cruises en groeiende bezoekersaantallen.
Nichole probeert die spanning niet te ontwijken, maar te gebruiken. Toerisme wordt geen vijand, maar een ingang. Iedereen kan zijn steentje - stekje - bijdragen. Op DePalm Island komt een herstelcentrum waar bezoekers niet alleen leren wat er misgaat, maar ook wat er mogelijk is. Toeristen en scholieren leren over koraal, knippen de stekjes, tellen voortplantingscellen en verzorgen koraalbakken totdat het koraal naar de kraamkamer kan. Jaarlijks bereikt het project zo’n 36.000 toeristen en 10.000 kinderen.
Coral gardening kent een grote uitdaging: het is enorm kosten- én arbeidsintensief. Niet alleen moet het koraal met de hand gestekt en geplant worden, ook moet iedere koraalinstalatie bijna wekelijks schoongemaakt worden. Waarom? Dat zie ik als ik zelf met Nichole meeduik. Op ongeveer acht meter diepte deinen ze in de stroming: witte frames bedolven onder een groene, pluizige laag, waar stekjes koraal aan bungelen. Felgekleurde vissen lijken ons vrolijk te verwelkomen in dit levend ecosysteem dat zichzelf opnieuw probeert uit te vinden. Ook zij voelen dat de natuur hier iets dieper ademhaalt en ze knagen gulzig van de algen. In overvloed kunnen deze algen de jonge koralen overwoekeren, licht en ruimte wegnemen en ze verstikken. Daarom duikt er wekelijks een groep mensen naar de kraamkamers om ze schoon te maken en de algen te verwijderen.
De foto's zijn gemaakt door ©ScubbleBubbles
Dit onderhoud is vaak een grote uitdaging bij coral gardening. Maar hier op Aruba niet. Doordat ScubbleBubbles iedereen betrekt, is er hier aan handen geen gebrek. Studenten, toeristen, locals en Caribische overwinteraars gaan als vrijwilliger mee voor dit schone taakje. Wat normaal duur en arbeidsintensief is, wordt zo een gewilde ervaring. In één duik worden mensen geraakt door de magie van het rif en steken ze de handen uit de wetsuit-mouwen. Daarvoor hoeven ze geen ervaring met koraalherstel te hebben, een duikbrevet is voldoende. Op dat snijvlak van verwondering en actie ontstaat aanstekelijke natuurbescherming. Zeker nu steeds meer toerisme draait om unieke ervaringen in plaats van enkel niksen op het strand en mooie foto’s maken.
Toch lost dit het grotere probleem niet op. Er is ook kritiek op coral gardening. Wereldwijd is er zo’n 300.000 km² koraal, maar projecten zoals deze blijven klein, vaak slechts enkele hectares beslaand. Toch verschuilen overheden zich regelmatig achter dit soort initiatieven, als excuus om geen extra geld te investeren in de oorzaak van klimaatverandering. Om het rif echt te redden moeten uitstoot en overbevissing begrensd worden en oceaangebieden beschermd. Toch hebben deze projecten waarde. Coral gardening is geen wondermiddel, maar wel een hulpmiddel. Eentje die tijd koopt, ecosystemen ademruimte geeft en hier op Aruba ook mensen betrekt bij iets wat anders abstract blijft.
Wie meer wil zien van het koraalherstel op Aruba, kan ook de aflevering Natuur in de Cariben op NPO Start bekijken. Daarin is ook ScubbleBubbles te zien.
Ontvang inspiratie, acties, duurzame tips en het laatste natuurnieuws van WWF in je mail én krijg 10% korting in onze duurzame webshop (inschrijven mag vanaf 16 jaar, korting is van toepassing op hele assortiment met uitzondering van Bosje Bomen en alle boeken).