Italië op weg naar ‘Turtle-Friendly’
Een verhaal van Nathalie van Koot, WWF-NL content en media
Wanneer kun je nou mee om een gewonde zeeschildpad die hersteld is in een speciaal opvangcentrum weer terug te zetten in zee? Niet vaak toch? Wees niet jaloers: ook als toerist in het zuiden van Italië kun je helpen. Een mooie manier om natuurbescherming en toerisme met elkaar te verbinden.
Vorig jaar kregen we van de collega’s van WWF in Italië verheugend nieuws en dat is ook wel eens fijn: een recordaantal van maar liefst 340 nesten van dikkopschildpadden (Caretta caretta) was geteld. Jaren van bloed, zweet en tranen om de dieren te beschermen langs de kusten van Italië en Sicilië, beginnen vruchten af te werpen. Toch kunnen we niet achteroverleunen, want de belangrijkste bedreigingen voor zeeschildpadden zijn er nog altijd: bijvangst door visserij en verstoring van legstranden door kustontwikkeling en toerisme. Aan allebei wordt hard gewerkt door WWF en Italiaanse collega-organisaties zoals Legambiente. In de Golf van Manfredonia ging ik tijdens mijn vakantie op pad met schildpaddenexperts. En niet zomaar op pad. Het doel van de trip: een opgeknapte zeeschildpad weer terug naar zee te brengen.
“Flap, flap”, hoor ik continu vanuit een grote bak met opstaande rand. Het zijn de flinke flippers van een dikkopschildpad, die duidelijk weg wil uit de kleine ruimte. Geef hem eens ongelijk. Hij kan de zee bijna ruiken. We zijn in het haventje van Manfredonia, vlak bij het groene schiereiland Gargano in het noorden van de zuidelijke regio Apulië. De kustwacht is altijd betrokken bij uitzetten van wilde dieren. Als de oranjegekleurde boot van de kustwacht een seintje geeft, dan vertrekken wij met onze boot. We varen rustig de haven uit en koersen in de richting van de goudgele kliffen van het schiereiland.
Dikke kop
De Golf van Manfredonia is een belangrijk foerageergebied voor zeeschildpadden. Het is nog ochtend en het is al snikheet, maar op de boot vang ik gelukkig wat wind en af en toe spat het water op. Als ik een blik in de bak werp, dan snap ik waar zijn naam vandaan komt. Dit mannetje heeft echt een dikke kop! Zijn bek heeft wel wat weg van een snavel. Ik bewonder zijn bruinige rugschild. Wat een prachtig pantser en het glimt in de zon. Giovanni Furii is wetenschappelijk coördinator van het opvangcentrum Centro Recupero Tartarughe Marine in Manfredonia. Hij brengt me weer terug naar de harde realiteit: “Juist in deze regio belanden jaarlijks enkele duizenden zeeschildpadden in de netten van vissersboten. We vangen hier enkele tientallen dieren op en die proberen we weer op te lappen. Hulp van het grote publiek is hierbij essentieel. De Italianen weten welk nummer ze moeten bellen.” Legambiente is verantwoordelijk voor dit opvangcentrum, terwijl WWF betrokken is bij andere opvangcentra in Italië op plekken die voor zeeschildpadden belangrijk zijn, zoals in Molfetta ten noorden van Bari. Zo zorgen de natuurorganisaties voor een landelijke dekking.
Zeeschildpad Vito weer in topconditie
De caretta caretta die we vandaag gaan terugzetten is een paar maanden geleden zwaar gewond aangetroffen op een strand in de buurt van Manfredonia. Volgens Giovanni is het dier vast komen te zitten in visnetten en heeft hij waarschijnlijk een stevige klap op zijn kop gekregen. De zeeschildpad bleek zelfs een hersenbeschadiging te hebben, waarop een intensieve periode van verzorging volgde. In het begin kon Vito, zoals hij werd gedoopt door de verzorgers, zelfs niet in een bad naar beneden zwemmen. Maar nu is het naar schatting 25-jarige mannetje weer in topconditie en klaar om het ruime sop te kiezen.
En dan gaat het ineens heel snel. Vito wordt voorzichtig uit de bak getild, hangt op de rand van het bootje en glijdt dan gracieus het heldere blauwe water in. In no-time is hij uit het zicht verdwenen, zijn vrijheid tegemoet. Wat moet dat veel voldoening geven om zo’n kwetsbaar dier te helpen en weer gezond terug te brengen naar zijn leefgebied, waar deze soort al miljoenen jaren thuishoort. Ik krijg er kippenvel van.
Maar liefst 2376 zeeschildpadden werden hier verzorgd
Later die dag brengen we een bezoek aan het opvangcentrum in Manfredonia. Op dit moment is er nog slechts één zeeschildpad, een driejarig vrouwtje. En dat is jong voor een zeeschildpad. In april dit jaar is Alex, zoals ze is genoemd, op de kust in het noorden van de regio gestrand. Ze bleek totaal uitgedroogd en had parasieten. De zeeschildpad was sterk vermagerd, maar ze is weer aangesterkt en bijna klaar om weer teruggezet te worden. Ik zie op het bad waarin ze zwemt het getal 2376 staan. Dat blijkt het aantal verzorgde zeeschildpadden in deze opvang.
Vissers helpen mee
Het is natuurlijk prachtig werk, maar het voelt toch een beetje als water naar de zee dragen als je de oorzaken niet aanpakt. En dat gebeurt gelukkig ook. Ik spreek met visser Michele, die al sinds 2007 met de natuurorganisatie samenwerkt. De 62-jarige Michele komt uit een echte vissersfamilie; zijn vader, groot- en overgrootvader hadden dit beroep ook. Samen met zijn broer heeft hij intussen al honderden gewonde zeeschildpadden kunnen redden. “Ik herinner me de eerste die in onze netten vast kwam te zitten als de dag van gisteren”, mijmert hij. “Dat was een enorm zwaar en groot exemplaar, die we nauwelijks aan boord konden krijgen. Toen hoorde ik waar ik zeeschildpadden naar toe kon brengen. En dat was het begin van mijn samenwerking met een natuurorganisatie.” Hij ziet het als een belangrijke taak om andere vissers ervan te overtuigen om zeeschildpadden te helpen beschermen. Ruim 100 vissers werken inmiddels samen met de ngo. Zij zijn de ogen en oren op zee; ze melden waarnemingen en brengen gewonde dieren aan land.
Een ander onderdeel van het programma, is het betrekken van lokale gemeenschappen en toeristen. Voorlichting en bewustwording zijn belangrijke pijlers. Toeristen kunnen informatiestandjes tegenkomen bij hotels langs de kust, maar ze kunnen ook actief helpen om legstranden te beschermen, een eco-tour boeken of mee met het vrijlaten van zeeschildpadden.
Turtle-friendly Tourism Certification
Voor strandhotels en clubs is er in Italië nu ook een vrijwillige ‘Turtle-friendly Tourism Certification’. Om de verstoring voor zeeschildpadden, die aan land komen om hun eieren te leggen, zo veel mogelijk te beperken is een lijst met 40 criteria. Dit zijn maatregelen die hotels moeten nemen, zoals het ’s avonds verwijderen van ligstoelen van de stranden, het verminderen van lichtvervuiling en het vergroten van het bewustzijn bij gasten. Daar is duidelijk veel belangstelling voor zie ik als we langsgaan bij het African Beach Hotel, waar een informatiestandje op het strand veel belangstellenden trekt. Het doel is om de komende jaren in dit deel van Italië 60 hotels het stempel ‘Turtle-Friendly’ te geven. Dat is een mooie stap.
Dit zeeschildpaddenwerk wordt ondersteund door het TUI Turtle Aid-programma, een onafhankelijke stichting die ook zeeschildpadden in Griekenland, Turkije, Kaapverdië en Kenia beschermt.
Feiten
- Van de zeven soorten zeeschildpadden komen er drie voor in de Middellandse Zee: de dikkopschildpad (Caretta caretta) is de meest voorkomende soort. En de groene zeeschildpad (Chelonia mydas) nestelt ook in Italië, Spanje en Griekenland.
- Jonge zeeschildpadden worden het vaakst waargenomen in de Adriatische Zee, de Ionische Zee, de Straat van Sicilië en langs de Spaanse kust.
- Elk jaar raken in de hele Middellandse Zee zo’n 150.000 zeeschildpadden verstrikt in netten of ze slikken per ongeluk plastic in.
- WWF en andere natuurorganisaties vangen in het Middellandse Zeegebied jaarlijks honderden zeeschildpadden in nood op en beschermen hun leefgebieden.