Walvissen en plankton: klimaathelden van de oceanen
· Nathalie Houtman
)
© Roger Horrocks/Silverback/NetflixWist je dat walvispoep een superfood is? Weest gerust, niet voor ons mensen, maar voor plantaardig plankton (fytoplankton). En dat is goed nieuws, want fytoplankton is de grootste drijvende kracht achter opslag van koolstof in de oceanen. Daarnaast kan één walvis evenveel CO2 opslaan als duizenden bomen. Walvissen en plankton spelen daarmee een belangrijke rol in de strijd tegen klimaatverandering. In deze blog vertel ik je graag meer over hoe dit werkt.
Blauwe vinvis met roze poep
Voordat ik bij het Wereld Natuur Fonds aan de slag ging, werkte ik voor een ‘whale watch’-bedrijf in de Azoren. Als onderdeel van onze werkzaamheden verzamelden we data over de soorten die we zagen. En als we geluk hadden, verzamelden we walvispoep om meer te weten te komen over wat ze eten. Zo kwam het dat ik verse poep van een blauwe vinvis in mijn handen had.
)
Kleuren en geuren
Walvispoep kan allerlei kleuren hebben, in dit geval was het roze. De blauwe vinvis in kwestie had zich namelijk volgevreten aan krill, een garnaalachtig, roze gekleurd beestje dat behoort tot het zogenaamde zoöplankton. Toen wist ik nog niet dat ik eigenlijk een belangrijk onderdeel in het wapen tegen klimaatverandering in handen had...
)
© VDOS Global / WWF-CanadaOp 2 manieren CO2 opslaan
De twee hoofdrolspelers, plankton en walvissen, zijn namelijk meesters in de opslag van CO2. Dat gebeurt op twee manieren:
Bemesting door walvispoep
Walvissen zijn zoogdieren (net als wij) en moeten daarom naar het wateroppervlak om adem te halen. Hun voedsel (zoöplankton, vis, inktvis) zit vaak diep, van enkele meters tot kilometers diep. Een potvis kan bijvoorbeeld wel 2 km duiken om naar inktvis te zoeken. Fun fact: voordat walvissen duiken poepen ze vaak. Een blauwe vinvis poept al snel zo’n 3000-4000 kg per dag. Niet niks dus.
En dat is goed nieuws voor plankton, want walvispoep zit boordevol nutriënten waar het anders beperkt toegang toe heeft. Walvispoep bevat namelijk stoffen zoals ijzer, fosfaat en stikstof. Een superfood dus, waardoor plantaardig plankton goed kan groeien. De groei van dit plankton zorgt via fotosynthese voor opname van koolstofdioxide en afgifte van zuurstof. Wetenschappers schatten dat het wereldwijd gaat om minimaal 40% opslag van koolstof en 50% zuurstofproductie!
Daarbij leggen walvissen tijdens hun migraties ook nog eens enorme afstanden af waardoor ze deze voedingsstoffen verspreiden over de hele wereld. Zo stimuleren walvissen via bemesting dus planktongroei. Dit wordt ook wel de walvispomp genoemd.
En het wordt nog mooier. Er zijn twee typen plankton: plantaardig plankton (fytoplankton) en dierlijk plankton (zoöplankton). Plantaardig plankton staat aan de basis van de voedselketen. Het wordt gegeten door zoöplankton zoals krill. Deze worden weer gegeten door vissen zoals haring. Walvissen eten krill en haring. Zo is de cirkel compleet. Walvissen stimuleren dus de productiviteit van zeeën en oceanen.
Opslag van dood materiaal in de oceaanbodem
Walvissen zijn enorm groot. Met zo’n 30 meter is de blauwe vinvis zelfs het grootste dier dat ooit geleefd heeft. Dit enorme lijf slaat CO2 op. Ralph Chami, een econoom van het Internationaal Monetair Fonds, berekende dat één grote walvis ongeveer gelijk staat aan 33 ton CO2 en als je dit vergelijkt met 22 kg CO2-opslag in één boom dan staat één walvis gelijk aan zo’n 1500 bomen!
Als een dode walvis niet wordt opgegeten door ander zeeleven, zakken de resten naar de bodem van de oceaan waar de koolstof voor duizenden jaren wordt opgeslagen. Dit werkt vergelijkbaar met plankton: dood plankton zakt naar de oceaanbodem, dit wordt ook wel mariene sneeuwval genoemd. Hiermee wordt het voor duizenden tot miljoenen jaren opgeslagen in de lange koolstofkringloop. De natuur heeft oplossingen tegen klimaatverandering dus voorhanden.
Meer fytoplankton nodig
Hoe gaat het eigenlijk met onze hoofdrolspelers? Om te beginnen met plankton: wereldwijd is er een 40% afname van fytoplankton sinds 1950. Dit is slecht nieuws, want zoals je hebt kunnen lezen betekent minder plankton, lagere productiviteit en daarmee minder of kleinere vis. Zo zijn sardientjes in de Middellandse Zee in 10 jaar gekrompen van zo’n 15 cm naar 11 cm door een afname in plankton. Andere plekken waar afname van plankton duidelijk zichtbaar is, zijn de Noord- en de Zuidpool. En dat is een groot probleem, want dat zijn juist de plekken waar veel walvissen naartoe migreren om zich vol te eten.
Meer walvissen nodig
Ook walvissen zijn in aantallen achteruitgegaan. Door de commerciële walvisjacht zijn er naar schatting 3 miljoen dieren gedood. Na het instellen van een internationaal verbod op walvisjacht in 1986 zijn sommige soorten zoals de bultrug zich aan het herstellen. Andere soorten zoals de noordkaper gaan achteruit of herstellen langzaam, zoals de blauwe vinvis. Tegenwoordig wordt het aantal walvissen op ruim 1 miljoen dieren geschat en worden 6 van de 13 grote walvisachtigen met uitsterven bedreigd.
Net zoveel CO2-opname als 2 miljard bomen!
De wetenschapper Joe Roman van de Universiteit van Vermont schat dat herstel van walvissen naar aantallen vóór commerciële jacht kan zorgen voor 15% toename in productiviteit. Zelfs een toename van 1% in productiviteit van het plankton door walvisactiviteit zorgt voor de opslag van honderden miljoenen ton aan extra CO2 per jaar, dat is vergelijkbaar met 2 miljard volwassen bomen. Wetenschappers schatten in dat het zo’n 30 jaar duurt voordat het aantal walvissen verdubbeld is. Dit hangt af van hoe goed we ze beschermen. En dat is een hele belangrijke vraag, want ondanks het verbod op de walvisjacht zijn er tegenwoordig veel andere bedreigingen voor walvissen die herstel lastig maken.
Visserij zorgt voor bijvangst en verstrikking van walvissen in netten en lijnen. Hierdoor sterven jaarlijks minimaal 300.000 walvissen, dolfijnen en bruinvissen.
Scheepvaart veroorzaakt aanvaringen en lawaai waardoor walvissen zich niet veilig kunnen verplaatsen. En dat terwijl scheepvaartverkeer wereldwijd naar verwachting zal toenemen tussen de 240 en 1.209 procent in 2050.
Gelukkig zijn er oplossingen voorhanden. Het veiligstellen van walvisroutes is belangrijker dan ooit. Wil je hier meer over weten? Check dan ons rapport over het beschermen van walvissnelwegen.
Van visser tot VN
Het is de hoogste tijd om de handen ineen te slaan en tot actie over te gaan. Van lokaal tot internationaal en van individuen tot bedrijven. Of het de visser is die zich inzet om ervoor te zorgen dat er geen walvissen in zijn vistuig terechtkomen, of individuele landen die netwerken van beschermde gebieden maken en de Verenigde Naties die beleid maakt om ervoor te zorgen dat scheepvaartroutes niet meer overlappen met belangrijke migratieroutes, bedrijven die investeren in stille schepen en consumenten die letten op wat ze eten en spullen tweedehands en lokaal te kopen, de walvissen hebben ons allemaal nodig.
Samen zorgen we voor een toekomst waar walvissen veilig kunnen bewegen tussen en binnen hun voedsel- en voorplantingsgebieden.
Kortom, walvissen en plankton zijn onmisbaar voor gezonde, levende oceanen en het terugdringen van klimaatverandering. Walvissen beschermen is dus een slimme investering. Het is tijd voor actie! Wil je een walvispoep-ambassadeur worden? Speel dan het Whale Poo Seamulation spel van Stichting Rugvin.
Blijf op de hoogte
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief. Zo blijf je op de hoogte van ons laatste nieuws. Ook krijg je 10% korting in onze duurzame webshop. Inschrijven vanaf 16 jaar en korting geldt niet op Bosje Bomen en boeken.