naturepl.com
Elke van Gils
Elke van Gils
Wildlife crime-expert van WWF

Schubdier meest illegaal verhandelde zoogdier

  • Leeft in Azië en Afrika
  • Wordt in Azië gegeten en gebruikt in medicijnen

De Chinese regering gaat het schubdier, alias de pangolin, beter beschermen. De beschermingsstatus is verhoogd naar het hoogste niveau en het gebruik van de schubben in traditionele medicatie is verboden. Wat weet jij eigenlijk van het schubdier? Elke van Gils, wildlife crime-expert van WWF-NL, beantwoordt 8 vragen over het enige zoogdier met schubben.

Wat is een schubdier eigenlijk?

Het schubdier is een zoogdier, het enige zoogdier dat uit de evolutie gekomen is met schubben. Die schubben liggen als dakpannetjes over elkaar en beschermen hem tegen vijanden: hij rolt zich net als een egel bij gevaar op tot een bal.

De Engelse naam is pangolin, en ze worden ook wel ‘geschubde miereneters’ genoemd. Ze eten namelijk alleen mieren en termieten. Die likken ze op met hun lange, plakkerige tong. Die is bij sommige pangolins langer dan zijn lijf. Ze hebben geen tanden en zien slecht, maar ze kunnen goed ruiken en horen. Ze leven altijd alleen, behalve in de paartijd en als ze een jong hebben. Er zijn 8 soorten pangolins, vier in Afrika en vier in Azië.

Wat is er aan de hand met het schubdier?

Schubdieren zijn de meest illegaal verhandelde zoogdieren van de wereld. In de laatste 10 jaar zijn meer dan een miljoen schubdieren illegaal uit het wild gehaald. Alleen al in 2019 waren het er naar schatting 195.000! Er is enorme vraag in Azië. Het vlees wordt daar gezien als een delicatesse en de schubben worden gebruikt in de traditionele Chinese geneeskunst. Veel Chinese mensen geloven dat de schubben geneeskrachtig zijn. Ze zouden je genezen van astma en reuma.

Werken de schubben echt als medicijn?

Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs gevonden dat de schubben een geneeskrachtige werking hebben. Die schubben zijn net als onze nagels van keratine. Ook de hoorn van een neushoorn is van keratine en ook daarvan geloven veel Aziatische mensen dat hij ziektes kan genezen. En ook daar is geen medisch bewijs voor.

Hoe erg is het met de bedreigingen voor het schubdier?

Alle 8 soorten schubdieren die in Azië en Afrika leven worden bedreigd doordat er overmatig op ze gejaagd wordt. Doordat ze zichzelf oprollen bij gevaar zijn ze een makkelijke prooi voor stropers. Ze worden gedood of levend gevangen voor de handel. In Azië zijn er al haast geen schubdieren meer over. De afgelopen 10 jaar is de populatie naar naar schatting 80 procent kleiner geworden. Daarom richten handelaren hun aandacht steeds vaker op Afrika om aan de groeiende vraag te kunnen voldoen. Alle 8 soorten schubdieren op de Rode Lijst van bedreigde diersoorten, 3 van de 8 zelfs in de categorie ‘ernstig met uitsterven bedreigd’.

Hoe wordt het schubdier beschermd tegen deze bedreigingen?

Alle 8 schubdiersoorten worden beschermd door nationale en internationale wetten. De internationale handel in alle pangolins is sinds 2016 verboden. Maar dit heeft de massale illegale handel in deze diersoort helaas niet tegengehouden, er gaat te veel geld in om en de vraag is te groot. Daarom is het zo belangrijk dat China, de grootste markt voor schubdieren, nu de bescherming van het schubdier veel serieuzer gaat aanpakken.

Wat doet WWF voor de pangolin?

WWF’s China Pangolin-project heeft een rol gespeeld bij de recente aanscherping van de Chinese natuurbeschermingswet. Alleen al in 2020 deed WWF drie keer een oproep aan de Chinese overheid om de bescherming van pangolins te verhogen en een eind te maken aan het gebruik van de schubben als medicijn. En met succes! Maar, zolang de vraag niet stopt, gaat de handel door.

Ons werk om de vraag weg te nemen gaat dus ook door. Dat doen we bijvoorbeeld met bewustwordingscampagnes onder consumenten. Daarnaast werken we samen met partners zoals de Wildlife Justice Commissie. Zij doen undercover onderzoek om criminele netwerken plat te leggen die handelen in pangolins en andere dieren. We werken ook aan het tegengaan van ontbossing, want daardoor verdwijnt het leefgebied van veel schubdieren.

Het schubdier wordt in verband gebracht met de corona-uitbraak in China. Hij zou het virus van een vleermuis hebben overgedragen op de mens. Hoe zit dat?

Pangolins stonden de afgelopen maanden in de schijnwerpers als gevolg van verschillende onderzoeken die suggereren dat ze COVID-19 mogelijk hebben overgedragen van vleermuizen op mensen. Pangolins dragen namelijk coronavirussen bij zich die lijken op het virus dat de huidige wereldwijde pandemie veroorzaakte. Maar onderzoek van Chinese wetenschappers pleit het schubdier als overdrager van het coronavirus op mensen vrij. De coronavirussen gevonden in pangolins zijn te verschillend van het virus dat COVID-19 heeft veroorzaakt.

Waar komt het woord pangolin eigenlijk vandaan?

Het woord pangolin komt van 'penggulung', het Maleisische woord voor (op)roller – precies wat een pangolin doet als hij zichzelf verdedigt tegen vijanden. En hij rolt net als een varkentje graag door de modder. Dat doet hij om parasieten kwijt te raken en zichzelf af te koelen. Het is een prachtig beestje dat voor de coronacrisis vrijwel onbekend was maar onze aandacht dubbel en dwars verdient.

Help de natuur de crisis door

Onze wereld staat stil, maar voor veel wildlife is het juist extra gevaarlijk. De handel in wilde dieren gaat namelijk gewoon door. Stropers zien hun kans schoon door de corona-maatregelen. WWF werkt aan een wereld zonder stroperij en illegale wildlifemarkten. Zo kunnen we ook de kans op nieuwe virussen verkleinen. 

Kom in actie voor jouw wereld. Steun WWF.

Gerelateerde artikelen

Strikken decimeren dierenpopulaties in Zuidoost-Azië

Valstrikken richten een slachting aan onder wilde dieren in Zuidoost-Azië en verhogen het risico dat besmettelijke ziektes van dieren op mensen overgaan. Met het rapport Silence of the Snares: Southeast Asia's Snaring Crisis slaat WWF alarm dat het steeds stiller wordt in de bossen van Zuidoost-Azië door de gevaarlijke, stiekeme strikken. Naar schatting 12,3 miljoen valstrikken bedreigen het wild in de beschermde gebieden van Cambodja, Laos en Vietnam, de landen in het hart van de strikkencrisis.
Meer info

Wat als de toeristen wegblijven

Het wegvallen van toeristische inkomsten door de lockdowns is voor mensen in lokale gemeenschappen die afhankelijk zijn van ecotoerisme een enorme dreun. De op wildlife gebaseerde toerismesector levert een zeer grote bijdrage aan de verlichting van armoede en aan het behoud van biodiversiteit. Door de coronacrisis is het risico groot dat veel van wat in de afgelopen tientallen jaren voor de natuur en mensen is bereikt, verloren gaat door toename van de armoede en illegale activiteiten.
Meer info

Online handel wilde dieren in Nederland niet altijd legaal

Samen met TRAFFIC, IFAW en Interpol deed het Wereld Natuur Fonds vorig jaar onderzoek naar illegale online handel van zeldzame vogels en reptielen in Nederland en België. De resultaten van het zogeheten Wildlife Cybercrime project zijn vandaag naar buiten gebracht.
Meer info

Natuurbescherming in Azië tijdens de lockdown

De corona-crisis raakt ons allemaal. Ook in het natuurbeschermingswerk is veel veranderd. Mijn collega’s in de Koraaldriehoek vertelden mij over hun nieuwe uitdagingen. Ze beschermen kwetsbare dieren in het wild en de lokale bevolking tegen de gevolgen van COVID-19.
Meer info

China: Schubdierschubben niet meer toegestaan in traditionele medicijnen

Nadat China eind vorige week al de beschermingsstatus van het Chinese schubdier verhoogde naar het hoogste niveau, maakte het land op 11 juni bekend dat het gebruik van schubdierschubben in traditionele medicijnen volledig wordt verboden. De schubben van het schubdier of pangolin mogen niet langer voorkomen op de ingrediëntenlijst in het handboek voor Chinese medicijnen. Dit is geweldig nieuws voor de pangolins in Afrika en Azië, het meest illegaal verhandelde zoogdier ter wereld. Maar zolang de vraag naar schubdieren blijft bestaan zal de illegale handel niet stoppen, waarschuwt WWF.
Meer info

Schubdier in China krijgt betere bescherming

Eind vorige week kondigde de Chinese regering aan dat de bescherming van het Chinese schubdier strenger wordt. Het schubdier, of pangolin, is het meest illegaal verhandelde zoogdier ter wereld en heeft deze strengere bescherming hard nodig. De beslissing komt op een moment dat de wereldwijde COVID-19-pandemie scherp in beeld heeft gebracht welke risico’s kleven aan het consumeren van pangolins en andere wilde dieren, die vaak op illegale en ongereguleerde markten worden verkocht.
Meer info